Το Ρωμαίικο > Παιδεία > Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΤΟ ΠΟΙΗΤΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ*

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΤΟ ΠΟΙΗΤΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ*

Εἶναι γεγονὸς πὼς ὁ λόγος τῆς ἀνθρώπινης σοφίας, δυτικά της Ἐδέμ, ὅπως τόσο εὔστοχα τοποθετεῖ καὶ ἀποκαλεῖ ὁλόκληρο τὸν ἑλληνοχριστιανικὸ πολιτισμὸ ὁ Χ. Μαλεβίτσης, ἐκφράστηκε μὲ τὴν ἑλληνικὴ γλῶσσα, ἡ ὁποία ἔπλασε καὶ χάρισε στὴν ἀνθρωπότητα τὶς λέξεις – ἔννοιες ποὺ σάρκωσαν καὶ ἐμπέδωσαν τὶς κατακτήσεις τοῦ ἀφηρημένου στοχασμοῦ στὶς οὐράνιες διερευνήσεις του. Ὁ ἑλληνικὸς θεωρητικὸς – μεταφυσικὸς λόγος εἶναι ἴσως μία ἀπὸ τὶς ψηλότερες κορφὲς ποὺ πάτησε τὸ πνεῦμα. Κορφές, ἀπὸ τὶς ὁποῖες ὁ ἄνθρωπος μπόρεσε νὰ ἀντικρίσει, πέρα ἀπὸ τὸν ὁρίζοντα τῆς χοϊκῆς του ὕπαρξης, τὸν θαυμαστὸ κόσμο ποὺ ἐκτείνεται «ἐπέκεινα τῆς οὐσίας».

Λέξεις – ἔννοιες ὅπως π.χ. τὸ Παρμενίδειο «Ὂν» καὶ τό «Ἐστι»,  τὸ Ἠρακλείτειο «σημαίνειν», τὸ Λευκίπειο καὶ Δημοκρήτειο «ἄτομο», ὁ Ἀναξαγόρειος «Νοῦς», τὸ Πλατωνικὸ «ἐξαίφνης», τὰ Ἀριστοτελικὰ «θεωρεῖν καὶ θαυμάζειν», ἐφαλτῆρες κάθε φιλοσοφικῆς διερεύνησης, ἀποτελοῦν σταθμούς, στοὺς ὁποίους ἦρθαν νὰ προστεθοῦν πολλοὶ ἄλλοι, ὅπως ἐκεῖνοι τῆς «ἀνάμνησης», τοῦ «ἔρωτα», τῆς «ἐλευθερίας» τῆς «ἀρετῆς», κ.λ.π. κλπ. ὅλοι τους Ἐρμὲς στὴν πορεία τοῦ πνεύματος πρὸς τὴν κατάκτηση τῆς κρυπτόμενης Ἀλήθειας.

Ἡ ἑλληνικὴ γλῶσσα, ὄχι μόνο ἡ παλαιά, μὲ τὶς ἐναλλαγὲς βραχέων καὶ μακρῶν φωνηέντων, φθόγγων καὶ συλλαβῶν, μὲ τὶς ὁποῖες ἦταν προικισμένη, ποὺ τόσους χάρισαν ρυθμοὺς (μέτρα) Ἀπολλώνιας μέθης στὸν ἀρχαῖο ἐπικό, στὸν λυρικὸ καὶ στὸν δραματικό μας λόγο, ἀλλὰ καὶ ἡ νεότερη, ποὺ διατήρησε τὴν ἀπαράμιλλη εὐφωνική της ἰσορροπία ἀνάμεσα στὰ φωνήεντα καὶ στὰ σύμφωνα, παρέμεινε μία γλῶσσα ποὺ τραγουδάει ἀπὸ μόνη της – ἀπὸ τὴν ἴδια τὴ φύση τῆς – σχεδὸν χωρὶς ἰδιαίτερη ἐπιμονὴ τοῦ ποιητῆ. Ἀρκεῖ νὰ ρίξει κανεὶς μία προσεκτικὴ ματιὰ στὴν ποίηση ποὺ ἔχει γραφτεῖ σὲ γλῶσσες λιγότερο προικισμένες, ἀπὸ τὴν ἄποψη αὐτή, γιὰ νὰ ἀντιληφθεῖ χωρὶς δυσκολία τὴν προσπάθεια τοῦ καλλιτέχνη νὰ περιγράψει τὴν τραχύτητα τῶν ἤχων καὶ τῶν φθόγγων τῆς γλώσσας μὲ τὴν ὁποία ἐκφράζεται καὶ νὰ «γλυκάνει» τὸ ἄκουσμά τους μὲ διάφορους, ὄχι πάντοτε ἐπιτυχημένους τρόπους. Ὁ Ἕλληνας ποιητὴς ἀντίθετα διαθέτει ἕνα εὔχρηστο γλωσσικὸ ἀπόθεμα μουσικότητας στὸν λεκτικό του ἐξοπλισμό, ποὺ τοῦ ἐπιτρέπει νὰ κινεῖται χωρὶς τέτοιους ἀκροβατισμοὺς στὴν ἀναζήτηση τῆς ποιητικῆς ὁλοκλήρωσης τοῦ λόγου του.

Ἂς μὴ νομιστεῖ, τέλος, ὅτι ἡ ἀναζήτησης τῆς μουσικότητας τοῦ ποιητικοῦ λόγου εἶναι χαρακτηριστικὸ μόνο τῆς λεγόμενης «παραδοσιακῆς ποίησης».

Στίχοι ὅπως ἐκεῖνοι τοῦ Ἀργύρη Ἐφταλιώτη π.χ.

Κατέβα στ’ ἀκρογιάλι, κατέβα λυγερή,

γιατί γλυκοχαράζει κι ἡ βάρκα καρτερεῖ

ἢ ἐκεῖνοι  μὲ τὸ τραγουδιστὸ σιγοκλάμα τοῦ Ναπολέοντα Λαπαθιώτη:

Τὸ παληό μας τὸ τραγοῦδι

ποὺ τ’ ἀκούγαμε μαζὶ

τώρα ποὺ χάθηκαν ὅλα

ποιὸς θὰ τολεγε νὰ ζεῖ;

Πῶς μου φάνηκε δὲν ξέρω

καθὼς τάκουσα ξανὰ

κι ὅλα γύρω καὶ βαθιά μου

γίναν ἔτσι σκοτεινὰ

ποὺ δυνάμωσα τὸ βῆμα

μὲς τὸ βράδυ τὸ πικρὸ

-μὲ χαμηλωμένα μάτια

σὰ ν’ ἀπάντησα νεκρό.

ἔχουν ἀνάλογους «μελῳδικοὺς» τόνους στὸν ποιητικὸ λόγο π.χ. τοῦ Ὀδυσσέα Ἐλύτη.

Τῶν φθαρτῶν δακρύων ἀπόγονοι

κωπηλάτες τῶν ματαίων λιμνῶν …

ἢ σὲ ἐκεῖνον τοῦ Γιάννη Ρίτσου:

Φοβόμουνα

μήπως μίαν ὥρα χαθεῖς

ὅμοια μὲ ρόδινο φῶς

μέσα στὴ δύση.

Καὶ τόσων ἄλλων ἄξιων ποιητῶν μας, ποὺ χρησιμοποίησαν τὴ μουσικότητα τῆς γλώσσας μας, γιὰ νὰ μᾶς δώσουν μία ποίηση – τὴν ἑλληνική μας ποίηση – ποὺ χαϊδεύει τὴν ἀκοή, καθὼς λικνίζει τὴν ψυχὴ μὲ τοὺς ρυθμούς της καὶ μεθάει τὸ νοῦ μὲ τὸν ἴλιγγο τοῦ ἐποπτικοῦ της ὕψους.

Ἂν ὅμως ἡ ἑλληνική μας γλῶσσα ἔχει ὁρισμένα σημαντικὰ πλεονεκτήματα σὰν ἐργαλεῖο ποίησης, ἔχει ἀκόμα καὶ προπάντων ἕνα σχεδὸν ἀποκλειστικὸ προνόμιο, τὴν ἀνεκτίμητη ἐκείνη δυνατότητα τῆς λεξιπλασίας, ἡ ὁποία προσφέρει στὸν ποιητὴ τὴν εὐχέρεια δημιουργίας δικῶν τοῦ καινούργιων λέξεων. Ἡ σημασία αὐτῆς τῆς μοναδικῆς εὐχέρειας δὲ χρειάζεται ὁποιαδήποτε ὑπογράμμιση ἀφοῦ, ὅπως ἐπιγραμματικὰ τὸ εἶπε ὁ St. Mallarme σὲ συνομιλητή του: «ἡ ποίηση δὲ γίνεται μὲ ἰδέες ἀλλὰ μὲ λέξεις».

 *ΒΑΣΙΛΗΣ ΒΙΤΣΑΞΗΣ, ΠΡΕΣΒΗΣ Ε.Τ. – ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

1 σκέψη για το “Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΤΟ ΠΟΙΗΤΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ*”

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

nv-author-image

Θεόφιλος Παπαδόπουλος