Το Ρωμαίικο > Ορθοδοξία > Ελληνισμός και Χριστιανισμός, άδηλα βήματα αρχικής προσέγγισης / Του Γεωργίου Πατρώνου*

Ελληνισμός και Χριστιανισμός, άδηλα βήματα αρχικής προσέγγισης / Του Γεωργίου Πατρώνου*

Σύμφωνα με τις πράξεις των Αποστόλων, τη μόνη πηγή, που έχουμε για τη διάδοση του κηρύγματος και του ευαγγελίου του Ιησού Χριστού εκτός της Ιουδαίας και της Παλαιστίνης, η αρχική γέννηση και εδραίωση του Χριστιανισμού πραγματοποιήθηκε σε ιστορικούς και πολιτιστικούς χώρους του ευρύτερου Ελληνισμού, σε μία προοπτική οικουμενική και παγκόσμια. Και τούτο, γιατί ο Ελληνισμός από τη φύση του είναι οικουμενικός. Πάντα ήταν ανοικτός στο να προσλαμβάνει όλα τα υγιή στοιχεία του γύρω κόσμου, να τα μετουσιώνει και να τα μεταπλάθει σε πανανθρώπινες πολιτιστικές και πνευματικές αξίες και πανανθρώπινα ιδανικά. Και όλα αυτά να τα μεταγγίζει στους άλλους λαούς δυναμικά και δημιουργικά.

Ενώ ο Ιουδαϊσμός, έχοντας την αίσθηση μιας ιδιόμορφης ιδιαιτερότητας και αποκλειστικότητας, παρέμεινε πάντοτε ερμητικά κλεισμένος στη βεβαιότητα της εκλεκτικότητας του ιουδαϊκού έθνους και του λαού. Κάθε δε κίνηση και δραστηριότητά του αντιμετωπιζόταν κάτω από μία έντονη εσωστρέφεια και σαή εσχατολογική προοπτική.

Ο Παύλος ήταν ουσιαστικά αυτός που υλοποίησε την έμπνευση και την ιδέα της οικουμενικότητας του Χριστιανισμού.

Οι Πράξεις των Αποστόλων, ως η βασικότερη πηγή για την προσέγγιση της αρχικής σύνθεσης Χριστιανισμού και Ελληνισμού είναι αναμφισβήτητα, ιστορικά αξιόπιστη. Ο ιερός συγγραφέας των Πράξεων Λουκάς, ο κατ’ εξοχήν θεολόγος της ιστορίας της σωτηρίας με μια παγκόσμια και καθολική προοπτική, μπορεί κάλιστα να θεωρηθεί ως ο θεωρητικός της οικουμενικότητας του Χριστιανισμού.

Ο νέος λαός του Θεού δεν περιορίζεται πλέον από τις έννοιες του γένους, της φυλής και του έθνους, όπως παλαιότερα στον Ισραήλ, αλλά ορίζεται στις οικουμενικές του διαστάσεις ως <<γένος εκλεκτόν, βασίλειον ιεράτευμα, έθνος άγιον, λαός εις περιποίησιν>> (Α΄ Πέτρ. 2,9). Η ανθρωπότητα της πτώσης, οι λαοί της γης, οι ποτε ου λσος, νυν δε λαός Θεού>> γίνονται κσι <<οι ουκ ηλεημένοι (πριν), ωυν δε ελεηθέντες>> (Α΄ Πέτρ. 2,10).

Στη λογική της ιστορίας, προσέγγιση δύο κόσμων δεν σημαίνει ταυτόχρονα συμπόρευση και σύνθεση. Πολλές φορές σημαίνει αντιπαράθεση και σύγκρουση. Έτσι κι εδώ, στο χώρο του Ελληνισμού, ο εθνικός και ο χριστιανικός κόσμος θα αντιπαρατάξουν τις δυνάμεις τους και αυτό θα σημαίνει για μακρύ χρονικό διάστημα μαρτυρική πορεία του Χριστιανισμού στον κόσμο των εθνών. Το αίμα των Μαρτύρων και τα δάκρυα των Οσίων και Αγίων της Εκκλησίας μυστικά και σιώπηλα θα αποκαθάρουν τις συνέπειες της πτώσης και θα μεταπλάσσουν τη νέα ζύμη σε φύραμα άγιο. Οι μεγάλες μεταλλαγές της ιστορίας δεν εμφανίζονται άμεσες και κραυγαλέες. Ο τοκετός και η γέννηση, πολύ περισσότερο η μεταμόρφωση και η ανάσταση όλου του κόσμου απαιτούν πολύ χρόνο, διαρκή προσπάθεια, καρτερία και υπομονή.

Η χριστιανική εκστρατεία των πρώτων αιώνων>> της Εκκλησίας και η ιεραποστολική <<Οδύσσεια του Παύλου>> προς τον κόσμο των εθνών, δεν ήταν μια εύκολη και ανώδυνη υπόθεση. Ήδη χαρακτηρίστηκε, τηρουμένων βέβαια των αναλογιών, όμοια σε δυναμισμό και έκταση μ’ εκείνη του Μεγάλου Αλεξάνδρου, μόνο που αυτή τη φορά η κίνηση γίνεται αντίστροφα από την Ανατολή προς τη Δύση. Ξεκινάει από το κέντρο του ελληνιστικού Χριστιανισμού την Αντιόχεια και επεκτείνεται προς τη μητρόπολη του ελληνισμού και της ειδωλολατρείας την Αθήνα, για να φτάσει στη συνέχεια στη Ρώμη και στις εσχατιές του γνωστού τότε κόσμου την Ισπανία.

Έχει ενδιαφέρον επίσης να μνημονεύσουμε εδώ έστω και επιγραμματικά την ισχυρή ομάδα Ελλήνων και Ελληνιστών Χριστιανών που πλαισίωναν και ενεργοποίησαν τα σχέδια και το έργο του Αποστόλου των εθνών Παύλου. Ανθρώπινα κρίνοντες, δεν γνωρίζουμε ποια εξέλιξη θα είχε ο Χριστιανισμός εάν οι πρώτες χριστιανικές κοινότητες δεν αποτελούνταν και από μεγάλο αριθμό Ελλήνων και ελληνιστών Ιουδαίων, που ήταν φορείς ενός ενθουσιώδους οικουμενικού πνεύματος.

Χωρίς την παρουσία και τη συμβολή αυτού του πιο δυναμικού στοιχείου της πρώτης Εκκλησίας, ο Χριστιανισμός θα είχε παραμείνει και αυτός ερμητικά κλεισμένος στα στενά Ιουδαϊκά του πλαίσια και πιθανώς στα παλαιστινιακά του μόνο όρια, με μια μόνη πιθανότητα να είχε εξελιχθεί σε μια ανθρώπινη εκσυχρονιστική δύναμη και εσωτερική ανανεωτική διαδικασία.

Μεταξύ των βασικών συνεργατών του Αποστόλου Παύλου συγκαταλέγονται εκτός των άλλων ο Τιμόθεος από μητέρα Ιουδαία αλλά Έλληνα πατέρα, ο Τίτος προερχόμενος από τον εθνικό χώρο, ο Τρόφιμος, Φιλήμων και Σωσίπατρος, ο Γάϊος και ο Αρίσταρχος, ο Σεκούνδος, ο Ονήσιμος, ο Στεφανάς και ο Επαφρόδιτος, προερχόμενοι από ελληνικές πόλεις της Μακεδονίας και της νότιας Ελλάδας και πλήθος άλλων Ελλήνων και Ελληνιστών Ιουδαίων, μαθητών και συνεργατών του Παύλου. Και πάνω από όλους και όλα, ο χαρισματικός ελληνικής καταγωγής και Ιατρός Λουκάς.

Κατακλύοντας θα λέγαμε, ότι δεν είναι μόνο η μεταγενέστερη εποχή, του τετάρτου και πέμπτου αιώνα μετά Χριστόν, η εποχή των μεγάλων Ελλήνων Πατέρων της Εκκλησίας, που συνέβαλε αποφασιστικά στη δυναμική και γόνιμη συνάντηση και σύνθεση Ελληνισμού και Χριστιανισμού. Είναι και αυτή η αρχική περίοδος που αγνοείται. Οι τρεις πρώτες δεκαετίες του χριστιανικού πρώτου αιώνα (40-70 μ.Χ.).

 

*Ομότιμου Καθηγητού Θεολογικής Ε.Κ.Π.Α.

Απόσπασμα από τον συλλογικό τόμο «Ορθοδοξία και Ελληνισμός»

Πορεία στην Τρίτη Χιλιετία , Έκδοσις Ι. Μ. Κουτλουμουσίου, Αγ. Όρος

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

nv-author-image

Θεόφιλος Παπαδόπουλος