Το Ρωμαίικο > Παιδεία > Η επιστολή της Ρωμηοσύνης / Ιωάννης Α. Σαρσάκης, (Καστροπολίτης)

Η επιστολή της Ρωμηοσύνης / Ιωάννης Α. Σαρσάκης, (Καστροπολίτης)

Ερευνώντας τον βίο και τα κατορθώματα του Αγίου Αυτοκράτορα Ιωάννη Γ΄ Δούκα Βατάτζη, βρίσκουμε πολλές ενέργειές του, οι οποίες είναι άξιες αναφοράς και αποτελούν αξιομνημόνευτες ιστορικές παρακαταθήκες. Συγκεκριμένα θα ήθελα να σταθώ στον ξεκάθαρο χαρακτήρα και τη Ρωμαίικη λεβεντιά του, τα οποία εμφανώς διακρίνονται εξετάζοντας όλη την ιστορική του πορεία ως Αυτοκράτορα. Διευκρινιστικά θα πρέπει να αναφέρω ότι ο Ιωάννης Βατάτζης, ο οποίος κατάγεται από το Διδυμότειχο, υπήρξε αυτοκράτορας της Ρωμανίας/Βυζαντίου (1222 – 1254), με έδρα τη Νίκαια της Μικράς Ασίας την εποχή όπου η Κωνσταντινούπολη είχε πέσει στα χέρια των Φράγκων της Δ΄ σταυροφορίας. Στα 32 χρόνια που βασίλευσε πολέμησε εναντίον Τούρκων, Φράγκων, Βουλγάρων και κατά του Δεσποτάτου της Ηπείρου, κατορθώνοντας να απελευθερώσει πολλές περιοχές και να ισχυροποιήσει το κράτος των Ρωμαίων. Επιστέγασμα αυτού του αγώνα ήταν, επτά χρόνια μετά τον θάνατό του ο στρατός της Νίκαιας να ελευθερώσει τη Βασιλεύουσα και να ξαναγίνει η Πόλη του Μεγάλου Κωνσταντίνου πρωτεύουσα της Ρωμανίας. Οι αρετές που προανέφερα γίνονται ευκόλως αντιληπτές, σε όποιον μελετήσει την επιστολή απάντηση που έστειλε προς τον Πάπα Γρηγόριο τον Θ΄, η υπόψη επιστολή σαφέστατα θα μπορούσε να ονομαστεί ως «Επιστολή της Ρωμηοσύνης».

Μεταφερόμαστε λοιπόν στα μέσα της δεκαετίας του 1230, την εποχή κατά την οποία ο ανωτέρω ποντίφικας φοβούμενος την ορμητικότητα του Ιωάννη Βατάτζη και την στρατιωτική ισχυροποίηση του βασιλείου της Νίκαιας, έστελνε επιστολές προς τους ηγεμόνες της Δύσης, ζητώντας τους να βοηθήσουν τους Φράγκους της Κωνσταντινούπολης. Εκτός από τους υποτελείς του ηγεμόνες, ο Πάπας έστειλε επιστολή και προς τον Έλληνα αυτοκράτορα, τον οποίο απείλησε ευθέως με καταστροφές και πολέμους σε περίπτωση που συνεχίσει να αγωνίζεται για την απελευθέρωση της Βασιλεύουσας.

Η επιστολή απάντηση του ελεήμονα βασιλιά, πρωτοδημοσιεύθηκε μετά την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους, στο περιοδικό «Αθήναιον», το 1872, από τον Ιωάννη Σακκελίωνα, ο οποίος σχολιάζει ότι ¨ο Αυτοκράτορας Ιωάννης ομιλεί ως αρχαίος Έλληνας με περηφάνια και δριμύτητα κατά των καταλαβόντων την βασιλεύουσα Φράγκων¨. Ο Αντώνιος Μηλιαράκης στο έργο του ¨Ιστορία του Βασιλείου της Νικαίας και του Δεσποτάτου της Ηπείρου¨ παραθέτει την επιστολή αφού πρώτα σχολιάζει τα εξής: ¨Εις ταύτα ο Βατάτζης απήντησε δι’ ύφους υπεροπτικού και δι’ ειρωνείας καταπληκτικής, εις ουδέν λογιζόμενος το αξίωμα του πάπα, και ομιλών περί εαυτού ως μονάρχου κραταιού, κεκλημένου εις την βασιλείαν εκ Θεού και εκ βασιλικού γένους παλαίου¨.

Αξίζει πιστεύω ο αναγνώστης να μελετήσει την επιστολή και να παραδειγματιστεί από το ύφος, την φιλοπατρία και τη Ρωμαίικη λεβεντιά του Αγίου Διδυμοτειχίτη Αυτοκράτορα. Όπως επίσης θα είναι ωφέλιμο στον καθένα να μελετήσει και τον κατά πλάτος βίο του.

Η επιστολή του Ιωάννη Γ΄ Δούκα Βατάτζη σε νεοελληνική απόδοση:

Ιωάννης εν Χριστώ τω Θεώ βασιλεύς και αυτοκράτωρ Ρωμαίων ο Δούκας, τω αγιωτάτω πάπα της πρεσβυτέρας Ρώμης Γρηγορίω. Ας έχω τας σωτηρίους ευχάς σου.

Αυτοί, που έστειλε η αγιότητα σου και μου έφεραν αυτή την επιστολή σου, επέμεναν ότι είναι γράμμα της αγιότητάς σου. Όμως εγώ, ο βασιλιάς, αφού διάβασα όσα είναι γραμμένα, αρνήθηκα να πιστέψω ότι είναι δικό σου γράμμα, αλλά θεώρησα ότι το ‘γραψε ένας άνθρωπος με χαμένα πέρα για πέρα τα μυαλά του, που όμως ο ψυχικός του κόσμος είναι φουσκωμένος από αλαζονεία και αυθάδεια διότι πως θα μπορούσαμε να σχηματίσουμε διαφορετική γνώμη για τον γράψαντα, τη στιγμή που απευθύνεται στη βασιλική μου δύναμη θεωρώντας με σαν ένα ανώνυμο και άδοξο και ασήμαντο ανθρωπάκι; Δεν σου μίλησε κανείς για το μέγεθος της εξουσίας και της δυνάμεώς μας;

Δε χρειαζόμασταν ιδιαίτερη σοφία για να γνωρίσουμε καλά ποιος είναι ο δικός σου θρόνος. Αν βρισκόταν πάνω σε σύννεφα ή αν κάπου ¨μετέωρος¨, ίσως έπρεπε να έχουμε μετεωρολογικές γνώσεις για να τον βρούμε, αλλ’ επειδή στηρίζεται στη γη και δε διαφέρει καθόλου από τους υπολοίπους θρόνους, όλος ο κόσμος τον ξέρει.

Μας γράφεις ότι από το δικό μας, το Ελληνικό γένος, άνθησε η σοφία και τα αγαθά της και διαδόθηκε στους άλλους λαούς. Αυτό σωστά γράφεις. Πώς όμως αγνόησες ή και αν υποτεθεί ότι δεν το αγνόησες, πώς ξέχασες να γράψεις ότι, μαζί με τη σοφία, το γένος μας κληρονόμησε από τον Μέγα Κωνσταντίνο και τη βασιλεία; Ποιος αγνοεί ότι τα κληρονομικά δικαιώματα της διαδοχής πέρασαν από εκείνον στο δικό μας γένος και ότι εμείς είμαστε οι νόμιμοι κληρονόμοι και διάδοχοι;

Έπειτα, συ απαιτείς να μην αγνοήσουμε τον θρόνο σου και τα προνόμιά του. Αλλά και εμείς έχουμε να ανταπαιτήσουμε να δεις καθαρά και να μάθεις τα δικαιώματα που έχουμε εμείς επί της εξουσίας και του κράτους της Κωνσταντινούπολης, το οποίο, από τον Μέγα Κωνσταντίνο, διατηρήθηκε για μια χιλιετία και έφτασε σε μας. Οι γενάρχες της βασιλείς μου είναι από το γένος των Δουκών και των Κομνηνών, για να μην αναφέρω εδώ και όλους τους άλλους βασιλείς που είχαν ελληνική καταγωγή και για πολλές εκατοντάδες χρόνια κατείχαν τη βασιλική εξουσία της Κωνσταντινούπολης. Αυτούς όλους, και η εκκλησία της Ρώμης και οι ιεράρχες της, τους προσκυνούσαν ως αυτοκράτορες των Ρωμαίων. Πώς λοιπόν εμείς φαινόμαστε στα μάτια σου ότι δεν εξουσιάζουμε και δε βασιλεύουμε σε κανένα τόπο, παρά χειροτόνησες λες κι είναι επίσκοπός σου τον εκ Βρυέννης Ιωάννη βασιλιά στην Πόλη; Ποιο δίκαιο επρυτάνευσε στη συγκεκριμένη αυτή περίσταση; Πώς κατάφερε η τιμία σου κεφαλή και επαινεί το άδικο της πλεονεξίας και βάζει στη μοίρα του δικαίου τη ληστρική και αιμοχαρή κατάκτηση της Κωνσταντινούπολης από τους Λατίνους;

Εμείς εξαναγκαστήκαμε από την πολεμική βία και φύγαμε από τον τόπο μας όμως δεν παραιτούμαστε από τα δικαιώματά μας της εξουσίας και του κράτους της Κωνσταντινούπολης. Και να ξέρεις ότι αυτός που βασιλεύει είναι άρχοντας και κύριος έθνους και λαού και πλήθους, δεν είναι άρχοντας και αφεντικό σε πέτρες και ξύλα, με τα οποία χτίστηκαν τα τείχη και οι πύργοι.

Το γράμμα σου περιείχε και τούτο το παράξενο ότι η τιμιότητά σου έστειλε κήρυκες που διήγγειλαν το κήρυγμα του σταυρού σε όλο τον κόσμο, και ότι πλήθη πολεμιστών έσπευσαν για να διεκδικήσουν την Αγία Γη. Σαν μάθαμε αυτή την είδηση, χαρήκαμε και γεμίσαμε με ελπίδες. Ελπίζαμε δηλαδή ότι αυτοί οι διεκδικηταί των Αγίων Τόπων θα άρχιζαν τη δίκαιη δουλειά τους από τη δική μας πατρίδα και ότι θα τιμωρούσαν αυτούς που την αιχμαλώτισαν, γιατί βεβήλωσαν τις άγιες εκκλησίες, γιατί βεβήλωσαν τα ιερά σκεύη και διέπραξαν κάθε είδος ανοσιουργίες κατά των Χριστιανών. Επειδή όμως το γράμμα σου ονόμαζε τον Ιωάννη Βρυέννιο που απεβίωσε εδώ και πολύν καιρό βασιλιά της Κωνσταντινούπολης, και φίλο και τέκνο της τιμιότητάς σου, και επειδή οι νέοι σταυροφόροι σου στέλνονται για να βοηθήσουν, γελούσαμε αναλογιζόμενοι την ειρωνεία και τα παιχνίδια που παίζονται κατά των Αγίων Τόπων και του Σταυρού.

Επειδή όμως η τιμιότητά σου, με το γράμμα που έστειλες, μας παρακινεί να μην παρενοχλούμε τον φίλο σου και υιόν Ιωάννη Βρυέννιο, γνωρίζουμε και εμείς στην τιμιότητά σου, ότι δεν ξέρουμε σε ποιο μέρος της γης ή της θάλασσας βρίσκεται η επικράτεια αυτού του Ιωάννη. Εάν όμως εννοείς την Κωνσταντινούπολη, καθιστούμε γνωστό και στην αγιότητά σου και σε όλους τους χριστιανούς ότι ποτέ δε θα πάψουμε να δίνουμε μάχες και να πολεμούμε αυτούς που την κατέκτησαν και την κατέχουν γιατί αλήθεια, πώς δε θα διαπράτταμε αδικία απέναντι στους νόμους της φύσης, και στους θεσμούς της πατρίδας μας, και στους τάφους των προγόνων μας, και στα θεία και ιερά τεμένη, αν δεν πολεμήσουμε γι αυτά με όλη τη δύναμή μας;

Ωστόσο, αν είναι κανείς που αγανακτεί για τούτη τη θέση μας, και μας δυσκολεύει, και εξοπλίζεται εναντίον μας, έχουμε τον τρόπο να αμυνθούμε εναντίον του: πρώτα πρώτα με τη βοήθεια του Θεού, και μετά, με τα άρματα και το ιππικό που έχουμε, και με πλήθος αξιόμαχων πολεμιστών, οι οποίοι πολλές φορές πολέμησαν τους σταυροφόρους. Τότε και συ,  από τη μεριά σου, σαν μιμητής που είσαι, του Χριστού, και σαν διάδοχος του κορυφαίου των Αποστόλων Πέτρου, έχοντας μάλιστα τη γνώση για το τι είναι θείο και νόμιμο και για το τι επιβάλλεται από τους ανθρώπινους θεσμούς, τότε λέω, θα μας επαινέσεις, αφού δίνουμε τη μάχη για την πατρίδα και για τη σύμφυτη με αυτήν ελευθερία.

Και αυτά βέβαια θα συμβούν κατά το θέλημα του Θεού. Η βασιλεία μου θέλει πολύ και ποθεί να διασώσει τον σεβασμό που αρμόζει προς την αγία Εκκλησία της Ρώμης, και να τιμά το΄ν θρόνο του κορυφαίου Αποστόλου Πέτρου και, απέναντι της αγιότητάς σου, να έχει τη σχέση και την τάξη του υιού, και να αποδίδει σ’ αυτή την αρμόζουσα τιμή και αφοσίωση. Αυτό θα γίνει όμως, μόνο εάν και η δική σου αγιότητα δεν παραβλέψει τα δικαιώματα της δικής μας βασιλείας, και αν δεν γράφει σε μας γράμματα με τέτοια επιπολαιότητα και απαξίωση.

Ωστόσο να ξέρει η αγιότητά σου, ότι υποδεχτήκαμε χωρίς λύπη το αγροίκο ύφος του γράμματός σου, και φερθήκαμε με ηπιότητα στους κομιστές του, μόνο και μόνο για να διατηρήσουμε την ειρήνη μαζί σου.

 

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

nv-author-image

Θεόφιλος Παπαδόπουλος