Το Ρωμαίικο > Κοινοτισμός > ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ* / Γιώργου Θεοτοκᾶ

ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ* / Γιώργου Θεοτοκᾶ

Ὅ­ταν μι­λοῦ­με σή­με­ρα γιὰ Ἑλ­λη­νι­κὴ πα­ρά­δο­ση, βά­ζου­με στὸν νοῦ μί­α πνευ­μα­τι­κὴ καὶ ἠ­θι­κὴ ἐ­ξέ­λι­ξη μα­κρό­συρ­τη καὶ πο­λυ­ποί­κι­λη, μὲ πλῆ­θος δι­α­κλα­δώ­σεις ποὺ μπλέ­κον­ται ἀ­να­με­τα­ξύ τους καὶ συ­χνὰ ἀν­τι­στρα­τεύ­ον­ται ἡ μί­α στὴν ἄλ­λη, μὰ δη­μι­ουρ­γοῦν ὡ­στό­σο ἕ­να σύ­νο­λο ἑ­νια­ῖο, μὲ θαυ­μα­στὸ πλοῦ­το μορ­φῶν.

Φτω­χὸς λοι­πὸν μᾶς φαί­νε­ται ὁ ζῆ­λος τῶν δι­α­νο­η­τῶν ποὺ πα­σχί­ζουν νὰ πε­ρι­ο­ρί­σουν τὴν πα­ρά­δο­σή μας σ᾿ ἕ­να μι­κρὸ δι­ά­στη­μα χρό­νου, ἔ­ξαφ­να στὶς τρεῖς γε­νε­ές τοῦ  5ου αἰ­ῶνα π.Χ. ὅ­σο κι ἂν εἶ­ναι πε­ρί­λαμ­πρη καὶ κα­τα­πλη­κτι­κὴ καὶ μο­να­δι­κὴ στὴν ἱ­στο­ρί­α τοῦ κό­σμου ἡ πνευ­μα­τι­κὴ συγ­κο­μι­δὴ τῆς κλα­σι­κῆς ἐ­πο­χῆς.

Φτω­χὸς καὶ ἄ­γο­νος, για­τί στη­ρί­ζε­ται σὲ μί­α θε­ω­ρη­τι­κὴ ἀ­φαί­ρε­ση, σὲ μί­α σύλ­λη­ψη ἐρ­γα­στη­ρια­κή, ἀν­τί­θε­τη στὴ ζων­τα­νὴ πραγ­μα­τι­κό­τη­τα τοῦ τό­που μας, πού, ἐ­ξὸν ἀ­πὸ τὸ πο­λύδο­ξο κλα­σι­κὸ ἰ­δα­νι­κὸ πε­ρι­έ­χει, στὴ μνή­μη της καὶ στὶς κλη­ρο­νο­μι­κό­τη­τές της, τὸ θρύ­λο τοῦ Με­γα­λέ­ξαν­δρου, τὸ ἀ­πέ­ραν­το ἄν­θι­σμα τοῦ Ἑλ­λη­νι­στι­κοῦ κό­σμου, τὴν Ὀρ­θό­δο­ξη Ἐκ­κλη­σί­α, τὰ χί­λια χρό­νια τῆς Βυ­ζαν­τι­νῆς Αὐ­το­κρα­το­ρί­ας καὶ τὴ με­γά­λη της τέ­χνη, τὸν κοι­νο­τι­κό μας πο­λι­τι­σμὸ τῆς Τουρ­κο­κρα­τί­ας, τὶς πε­ρι­πέ­τει­ες τῆς Δι­α­σπο­ρᾶς, τὴν Κλε­φτου­ριά, τὴ Δη­μο­τι­κὴ ποί­η­ση, τὸ Εἰ­κο­σι­έ­να, τὸ και­νού­ργιο Κρά­τος μὲ τοὺς ἀ­γῶ­νες του καὶ τὰ πα­θή­μα­τά του, ὅ­λα αὐ­τὰ δε­μέ­να τὸ ἕ­να μὲ τὸ ἄλ­λο σ᾿ ἑ­νό­τη­τα ὀρ­γα­νι­κή. Μέ­σα σὲ τού­τη τὴ ζων­τα­νή, τὴ ζε­στὴ ἑ­νό­τη­τα τῆς Ἑλ­λη­νι­κῆς πα­ρά­δο­σης ζεῖ καὶ τὸ κλα­σι­κὸ ἰ­δα­νι­κὸ σὰν ἕ­να μέ­λος της ἀ­να­πό­σπα­στο, ποὺ τὴν ἐ­πη­ρε­ά­ζει ἀ­νέ­κα­θεν καὶ βα­θύ­τα­τα, μὰ κι ἐ­πη­ρε­ά­ζε­ται ὁ­λο­έ­να ἀ­π᾿ αὐ­τήν. Ἡ προ­σπά­θεια νὰ χω­ρι­στῆ τὸ ἰ­δα­νι­κὸ τοῦ­το ἀ­πὸ κά­θε ὀρ­γα­νι­κή του συ­νέ­χεια, ν᾿ ἀ­πο­μο­νω­θῆ καὶ νὰ ὑ­ψω­θῆ στὴ θέ­ση δόγ­μα­τος ποὺ νὰ μο­νο­πω­λή­ση τὸ πνεῦ­μα, ἀ­ναι­ρών­τας ὅ­λη τὴν ἐ­ξαί­σια ποι­κι­λί­α τῶν ἑλ­λη­νι­κῶν μορ­φῶν ζω­ῆς καὶ δη­μι­ουρ­γί­ας, ἔ­γι­νε πολ­λὲς φο­ρὲς καὶ μὲ δι­ά­φο­ρες προ­φά­σεις ἀ­πὸ τοὺς λο­γί­ους τῆς χώ­ρας μας καὶ πάν­τα κα­τα­στά­λα­ξε στὰ νε­κρὰ βάλ­τα τοῦ σχο­λα­στι­κι­σμοῦ. (…)

Ὁ Ἑλ­λη­νι­σμὸς ζεῖ, ἄ­ρα ἀλ­λά­ζει ὁ­λο­έ­να σύ­στα­ση καὶ μορ­φή, ἀ­να­νε­ώ­νε­ται, ἀ­να­προ­σαρ­μό­ζε­ται σὲ και­νού­ργι­ες πε­ρι­στά­σεις, ἀ­φο­μοι­ώ­νει και­νού­ργι­ες ἐ­πι­δρά­σεις, ἀ­να­κα­λύ­πτει δρό­μους ποὺ δὲν πε­ρί­με­νε, φτιά­νει ἔρ­γα πρω­τό­τυ­πα, δι­α­μορ­φώ­νει ἀν­τι­προ­σω­πευ­τι­κοὺς τύ­πους ἀλ­λι­ώ­τι­κους ἀ­πὸ ἐ­κεί­νους ποὺ ἤ­ξε­ρε. Δὲν ὑ­πάρ­χει λοι­πόν, οὔ­τε θὰ ὑ­πάρ­ξη, ὅ­σο ὁ Ἑλ­λη­νι­σμὸς εἶ­ναι ζων­τα­νός, σύ­στη­μα κα­νό­νων ποὺ θὰ ρυθ­μί­ζη ὁ­ρι­στι­κὰ πό­τε ἕ­να ἔρ­γο εἶ­ναι ἑλ­λη­νι­κὸ καὶ πό­τε δὲν εἶ­ναι. Ὁ μό­νος κα­νό­νας τῆς ἑλ­λη­νι­κό­τη­τας ποὺ ση­κώ­νει ἡ δι­κή μου τοὐλά­χι­στο συ­νεί­δη­ση εἶ­ναι τοῦ­τος: Ἑλ­λη­νι­κὸ εἶ­ναι κά­θε ἔρ­γο ποὺ βγαί­νει μὲ εἰ­λι­κρί­νεια ἀ­πὸ τὴ ζω­ή, τὴν καρ­διὰ καὶ τὴ σκέ­ψη τῶν ἀν­θρώ­πων τοῦ Ἔ­θνους μας.

Συλλογιστεῖτε τώρα, σ᾿ αὐτὰ τὰ διακόσια περίπου χρόνια ποὺ ἀποτελοῦν τὴν καθαυτὸ Νεοελληνικὴ ἱστορία, ἀπὸ τὸ ξύπνημα τοῦ γένους ποὺ σημειώθηκε στὰ μισά τοῦ 18ου αἰῶνα καὶ δῶ­θε, ποι­οὶ δι­α­λε­χτοὶ ἄν­θρω­ποι ἐκ­προ­σώ­πη­σαν πιὸ ἔντονα καὶ πιὸ παραστατικὰ τὴν πνευματικὴ καὶ ἠθική μας ζωή. Ὁ Ρήγας Φεραῖος, ὁ Μακρυγιάννης, ὁ Σολωμός, ὁ Κάλβος, ὁ Ψυχάρης, ὁ Παπαδιαμάντης, ὁ Παλαμᾶς, ὁ Καβάφης, ὁ Σικελιανός. Τί ποικιλία στὶς ἰδιοσυγκρασίες, στὶς νοοτροπίες, στὶς τάσεις, στοὺς τρόπους τῆς ἔκφρασης! Ποικιλία μάλιστα ποὺ μπορεῖ, στὸ πρῶτο κοίταγμα, νὰ εἶναι καὶ κάπως ἀνησυχητικὴ καὶ νὰ κάνη τοὺς βιαστικοὺς παρατηρητὲς ν᾿ ἀναρωτιοῦνται ἂν ὑπάρχει τίποτα κοινὸ ἀνάμεσα στὶς τόσο διαφορετικὲς αὐτὲς μορφές. Καί, ὡστόσο, τὸ κάτι τὸ κοινό, ποὺ πραγματώνει ἀνάμεσά τους τὴν ἑνότητα, τὸ νοιώθουμε ἀναμφισβήτητα. Εἶναι ὁ ἀέρας, ὁ τόνος, ἡ ὑφή, ἡ ψυχὴ τοῦ Νεοελληνισμοῦ. Εἶναι ὁ Νεοελληνισμός, ὄχι δόγμα, σύστημα, διδασκαλία, σχολή, νόμος ἀπαράβατος, ἀλλὰ ἴσια–ἴσια ζωή, κίνηση, ἀντίφαση, ἀναζήτηση, ταξίδι, θάλασσα ἀνοιχτή.

 

*ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ‘ΑΝΘΟΛΟΓΗΜΑΤΑ’, ΟΕΔΒ, 1979

 

 

 

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

nv-author-image

Θεόφιλος Παπαδόπουλος