Το Ρωμαίικο > Παιδεία > ΓΛΩΣΣΑ. Ἀποκεφαλισμός της, Κακοποίησή της. Αἴτια, Λύσεις καὶ Προτάσεις

ΓΛΩΣΣΑ. Ἀποκεφαλισμός της, Κακοποίησή της. Αἴτια, Λύσεις καὶ Προτάσεις

Γλῶσσα γιὰ τὸν Γ. Χατζηδάκη εἶναι τὸ σύνολο τῶν φραστικῶν μέσων, μὲ τὰ ὁποῖα ὡς ἄνθρωποι ἐκφραζόμαστε, ἐπικοινωνοῦμε καὶ ἀνακοινώνουμε τὰ νοήματά μας.

Ἡ γλῶσσα εἶναι κώδικας ἐπικοινωνίας, ἕνα σύστημα ἀπὸ σύμβολα ποὺ δημιουργήθηκε γιὰ τὴν ἀμοιβαία κατανόηση τῶν ἀνθρώπων, μὲ συστατικὰ στοιχεῖα τοὺς φθόγγους γιὰ τὸν προφορικὸ λόγο καὶ τὰ γράμματα γιὰ τὸ γραπτό.

Βασικὲς λειτουργίες τῆς γλώσσας

Ὀνοματοθεσία:  Ἀπόδοση ὀνομάτων ἀρχικὰ στὰ πράγματα καὶ ἀργότερα σὲ ἀφηρημένες ἔννοιες. Ἔκφραση: ἐξωτερίκευση αὐτῶν ποὺ σκεφτόμαστε ἢ νιώθουμε.  Ἐπικοινωνία: εἶναι ἡ λειτουργία ποὺ δικαιώνει τὴ γλῶσσα, ἀφοῦ καλύπτει γιὰ τὸν ἄνθρωπο τὴ συνεννόηση καὶ τὶς ἐπαφές του, τὴν ἀνταλλαγὴ ἀπόψεων, τὴ λήψη ἀποφάσεων κ.ἄ.  Παράλληλα, ὅπως κάθε θεσμός, μὲ τὴ ροὴ τοῦ χρόνου μεταβάλλεται κι ἐξελίσσεται, νέες λέξεις ἐμφανίζονται, ἄλλες ἀλλάζουν σημασία, ἄλλες σπάνια χρησιμοποιοῦνται καὶ χάνονται. Ταυτόχρονα οἱ γενιές, κυρίως οἱ νέοι, εἰσάγουν διαφοροποιήσεις, νεωτερισμούς κ.ἄ.

Παρ᾿ ὅλα τὰ παραπάνω, ἕνα ἐρώτημα, κατὰ τὴ γνώμη μου, κτυπᾶ τὴν πόρτα τῆς ἐπικοινωνίας: Μήπως σήμερα ὑπάρχη θέμα «γλωσσικοῦ ζητήματος»;

Ἡ ἑλληνικὴ γλῶσσα, μία ἀπὸ τὶς πλουσιότερες καὶ πιὸ εὐέλικτες στὸν κόσμο, ποὺ φανερώνει τὴν ποιότητα καὶ τὴν ἀντοχὴ τοῦ Πολιτισμοῦ μας, γνωρίζει κρίση μὲ κύρια δείγματά της τὴν ἄκριτη υἱοθέτηση ξένων λέξεων, τὶς συντομογραφίες καὶ τὰ ἀρκτικόλεξα, τὴ συνθηματολογία, τὴ χρήση παραγλώσσας, τὴ βωμολοχία, τὶς ἐπαναλήψεις.

Ὁ συγκερασμὸς ἐξωτερικῶν καὶ ἐσωτερικῶν παραγόντων προκαλεῖ τὴ λεξιπενία καὶ γενικὰ τὴ γλωσσικὴ διάβρωση, ποὺ κυριολεκτικὰ ὑπονομεύει τὴ μοναδικότητά μας.

 Πηγές γλωσσικῆς κρίσης

Ἡ ἅλωση ἑνὸς λαοῦ, ἐκτὸς ἀπὸ τὴν οἰκονομική, πολιτική, στρατιωτικὴ ἐξάρτηση καὶ ὑποταγή, ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν πολιτιστικὴ διείσδυση τῶν πιό ἀνεπτυγμένων χωρῶν.  Τὸ ἴδιο συμβαίνει καὶ σὲ μιὰ ἀναπτυσσόμενη χώρα, ὅπως ἡ Ἑλλάδα.  Μὲ τὸν ὅρο πολιτιστικὴ διείσδυση, ἐννοῶ τὴ διοχέτευση ἀξιῶν, προτύπων καὶ κουλτούρας ἑνὸς λαοῦ σὲ ἄλλους.  Αὐτὴ διευκολύνεται λόγῳ τῆς τεχνολογικῆς ἐξέλιξης, ἡ ὁποία ἐλαχιστοποιεῖ τὶς ἀποστάσεις, κι ἔτσι ἡ κοινὴ γνώμη διαμορφώνεται, πλέον, ἀπὸ τὴν κυριαρχία τῆς τηλεόρασης, ποὺ μὲ μηχανισμοὺς προπαγάνδας καὶ παραπληροφόρησης περνᾶ μηνύματα ἰσχυρῶν κρατῶν σὲ ἄλλα.  Ὑπερεθνικοὶ ὀργανισμοὶ καὶ οἰκονομικοὶ συνεταιρισμοί, λόγῳ τῆς διεθνοποίησης ἐμπορίου καὶ ἀνταλλαγῶν, καθὼς καὶ ἡ ἔλλειψη οἰκονομικῆς αὐτάρκειας τῶν κρατῶν βοηθοῦν τὴ διείσδυση τῶν ἰσχυρῶν.  Τὰ παραπάνω, σὲ συνδυασμὸ μὲ τὴν περιωρισμένη τεχνογνωσία τῆς Ἑλλάδας, τὴ γεωγραφική της θέση, ἀφοῦ ἡ χώρα μας ἀποτελεῖ σταυροδρόμι πολιτιστικῆς ἐπικοινωνίας Ἀνατολῆς – Δύσης, Βορρᾶ – Νότου, ἐνισχύουν τὴν ἀλλοίωση τοῦ τρόπου σκέψης, τὴ γλῶσσα καὶ γενικώτερα τὸν πολιτισμό μας.

Ἡ γλῶσσα καὶ ἡ καλλιέργειά της εἶναι ἐπίκτητο ἀγαθὸ καὶ ἡ ἀγωγὴ ποὺ παίρνει τὸ ἄτομο παίζει ρόλο στὴν ἐκμάθησή της.  Ὅμως, ἡ γλωσσικὴ παιδεία, κυρίως αὐτή, μέσα ἀπὸ τὴν ἐκπαίδευση, δέν εἶναι ἡ καταλληλότερη.  Τὸ ἐκπαιδευτικό μας σύστημα ταλανίζεται ἀπὸ τὴ στείρα ἀποστήθιση γνώσεων, ἡ ὁποία ἐμποδίζει τὴ φαντασία, τὴν ἐλεύθερη διατύπωση τῆς σκέψης, γιατὶ ἐγκλωβίζει τὸν μαθητὴ σὲ τυποποιημένες ἐπαναλαμβανόμενες ἐκφράσεις, ἐκφυλίζοντας τὸν πνευματικό του δυναμισμό.  Τώρα, ἂν βάλουμε τὰ ὅποια κακογραμμένα βιβλία τοῦ σχολείου, τὴν ἔλλειψη βιβλιογραφίας, ἱκανῆς νὰ διευρύνη πνευματικὰ τοὺς νέους, καθὼς καὶ τὸ ὅτι τὸ σχολεῖο ἔγινε προθάλαμος γιὰ τὴν τριτοβάθμια ἐκπαίδευση, καλλιεργεῖ ὠφελιμιστικὴ ἀντίληψη γιὰ τὴ γνώση, ποὺ γίνεται αὐτοσκοπός καὶ ὄχι μέσο ἀπελευθέρωσης τοῦ ἀνθρώπου, ἀπομακρύνει τὸν νέο ἀπὸ τὴ γλωσσικὴ καλλιέργεια.

Ὁ σημερινὸς πολιτισμὸς στηρίζεται στὸν «παραπολιτισμὸ» τῆς εἰκόνας, ἰδιαίτερα ἡ τηλεόραση ποὺ γιὰ πολλοὺς εἶναι τρόπος ζωῆς καὶ ψυχαγωγίας, ἀντικαθιστᾶ τὸν λόγο μὲ εἰκόνα, καθηλώνει καὶ παθητικοποιεῖ τοὺς δέκτες, συρρικνώνοντας τὴν κριτικὴ σκέψη καὶ τὴν πρωτότυπη ἔκφραση.  Ἐπὶ πλέον, τὸ κερδοσκοπικὸ πνεῦμα τῶν Μ.Μ.Ε. ποὺ ὁδηγεῖ στὴν προώθηση ὑλιστικῶν καταναλωτικῶν προτύπων, ἡ προβολὴ ξένων ταινιῶν, μὴ μεταγλωττισμένων, ἡ ἔντονη συνθηματολογία, ἐνισχύουν τὴν κρίση καὶ ὁδηγοῦν στὴν ξενομανία.

Τὰ ἀρνητικὰ γλωσσικὰ πρότυπα ἀναπαράγονται ἀπὸ τὴν πολιτικὴ ἡγεσία ποὺ χρησιμοποιεῖ μιὰ ξύλινη κομματικὴ γλῶσσα, συνθηματολογεῖ γιὰ ψηφοθηρικοὺς σκοπούς.

Τὸ πρόβλημα τῆς γλωσσικῆς κρίσης εἶναι ἐντονώτερο στοὺς κόλπους τῆς νεολαίας, γιατὶ οἱ νέοι στὴν προσπάθειά τους νὰ ἀντιταχθοῦν στὸ κατεστημένο, ἐκδηλώνοντας τὸ νεωτεριστικό τους πνεῦμα, χάνουν τὸ μέτρο καὶ τὴν ἰσορροπία καὶ καταλήγουν στὸ νὰ ἀμφισβητοῦν ἄγονα ὑψηλὲς ἀξίες, ὅπως ἡ γλῶσσα.  Ἀκόμη, ἀπουσιάζει ἡ μελέτη καὶ ἡ ἐπαφὴ μὲ τὸ βιβλίο, ποὺ σὲ συνδυασμό μὲ τὸν ἄγονο μιμητισμὸ ἀποπροσανατολίζουν τοὺς νέους καὶ τὸ ἐνδιαφέρον γιὰ τὴ γλῶσσα τους ἀτονεῖ. Ὅταν ἀπουσιάζουν ἀπὸ τὴν οἰκογένεια τὰ πνευματικὰ ἐρεθίσματα ποὺ ἀνανεώνουν τὴ γλωσσικὴ ταυτότητα τῶν νέων (πολυπλοκότητα ρόλων γονέων κ.ἄ.), τὸ πρόβλημα ὑπεροξύνεται.

Οἱ πνευματικοὶ ἡγέτες ποὺ εἶναι πρωτοπόροι στὸν ἀγῶνα τῆς ἀνανέωσης τῆς γλώσσας, μὲ τὴ θεωρητικὴ καὶ γριφώδη γλῶσσα τους, ἀπομακρύνουν τοὺς πολίτες ἀπὸ τὸ πρόβλημα.  Συχνὰ μάλιστα, ἔχοντας μιὰ «ἐλιτιστικὴ» ἀντίληψη, ξεχνοῦν τὸν ρόλο τῆς μεταλαμπάδευσης τῆς γλωσσικῆς παιδείας.

Στὸν αἰῶνα τῆς Πληροφορικῆς καὶ τῶν τεχνολογικῶν ἀνακαλύψεων εἶναι συχνὸ τὸ φαινόμενο νὰ εἶναι μάταιη καὶ ξεπεσμένη ἡ καλλιέργεια τῆς γλώσσας.

Ἡ ζωὴ στὶς σύγχρονες πόλεις εἶναι ἀσφυκτική. Ὑπερσυσσώρευση ἀτόμων καὶ πολυπολιτισμικῶν συνόλων ὁδηγοῦν στὴν ἀνωνυμία, στὴν ἀλλοτρίωση καὶ μᾶς ὁδηγοῦν σὲ ἀπρόσωπη ζωή, ποὺ δὲν δίνει τὴ δυνατότητα στοὺς πολίτες γιὰ τὴν καλλιέργεια τῆς γλώσσας.

Ἀκόμη, στὰ σύγχρονα ἀστικὰ κέντρα, ἡ ψυχαγωγία ἔχει βιομηχανοποιηθεῖ, τὸ προσφερόμενο πολιτιστικὸ ἐπίπεδο δὲν εἶναι κατάλληλο γιὰ διοχέτευση ὑγιῶν προτύπων, εἶναι ἀντιπαραδοσιακό, γεγονὸς ποὺ μᾶς ἀπομακρύνει ἀπὸ τὴν κληρονομιὰ καί, φυσικά, τὴ γλῶσσα μας.

Ἡ καλλιέργεια τῆς γλώσσας εἶναι θέμα εὐθύνης.  Σήμερα ὅμως, ἡ ἠθικὴ ρευστότητα καὶ ἡ ἀπουσία συλλογικῶν ὁραμάτων καὶ στόχων, συνιστοῦν παράγοντες ἀνασχετικούς, ἀφοῦ οἱ ἀπαξίες τοποθετοῦνται στὴ θέση ἀκλόνητων διαχρονικῶν ἀξιῶν ποὺ χάνονται, καταργεῖται τὸ μέτρο, ἐπικρατεῖ μιὰ γενικώτερη σύγχυση, ποὺ ἀντανακλᾶται καὶ στὸν τρόπο ἔκφρασης.

Κίνδυνοι ἀπὸ τὴν κρίση τῆς γλώσσας

  1. Ὑποβάθμιση πνευματικοῦ ἐπιπέδου (διαλεκτικὴ σχέση σκέψης – γλώσσας), κίνδυνος χειραγώγησης, μαζοποίησης καὶ ἑτεροκατεύθυνσης τῶν πολιτῶν.
  2. Ἠθικὴ ἀλλοίωση (γιατὶ μέσῳ τῆς γλώσσας μεταδίδονται ἀξίες ἀπὸ γενιὰ σὲ γενιά).
  3. Κοινωνικὴ κρίση, ἔλλειψη οὐσιαστικῆς ἐπαφῆς κι ἐπικοινωνίας μεταξὺ τῶν ἀτόμων.
  4. Ἀπουσία ὥριμου πολιτικοῦ λόγου μὲ ὁλοκληρωμένα ἐπιχειρήματα καὶ σοβαρές, ἀξιόλογα διατυπωμένες προτάσεις.
  5. Πολιτιστικὴ κρίση, κίνδυνος ἀλλοίωσης τῆς πολιτιστικῆς μας ταυτότητας καὶ τῆς ἐθνικῆς μας φυσιογνωμίας, εὐκολώτερη ξενομανία.

Τρόποι ἀντιμετώπισης τῆς γλωσσικῆς κρίσης

Προσωπικὴ εὐαισθητοποίηση κάθε ἀτόμου:

  1. Κριτικὴ σκέψη, ἐπαφὴ μὲ βιβλίο, αὐτοκριτική, ἀνάληψη πρωτοβουλιῶν μὲ συμμετοχὴ σὲ συνέδρια, εἰδικὲς ἐκδηλώσεις γιὰ τὸ γλωσσικὸ πρόβλημα.
  2. Ἱεράρχηση τῶν ἀναγκῶν μας καὶ συνειδητοποίηση τοῦ κινδύνου, προσπάθεια ἀποφυγῆς τοῦ φαινομένου τῆς ἐξαθλιωτικῆς ἐξομοίωσης.
  3. Προσπάθεια ἀπὸ τὸν ἄνθρωπο νὰ κατανοήση τὸν πραγματικό του προορισμό, ὥστε νὰ ἰσορροπήση τὸν πνευματικὸ μὲ τὸν ὑλικοτεχνικὸ πολιτισμό.
  4. Διεκδίκηση μέσα ἀπό φορεῖς (κόμματα, φιλολογικοὺς συλλόγους) μιᾶς ἀνανεωμένης καὶ οὐσιαστικῆς γλώσσας.

Ρόλος φορέων ἀγωγῆς

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: Ἐπαφὴ μὲ γλωσσικὲς ρίζες (ὀργανωμένες βιβλιοθῆκες – Ἀρχαῖα Ἑλληνικά).

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ: Οὐσιαστικὴ ἐπικοινωνία, πολύπλευρα ἐνδιαφέροντα στὸν νέο, ἀποφυγὴ τυποποιημένων λέξεων.

Μ.Μ.Ε.: 1. Ἔλεγχος ἀπὸ εἰδικοὺς τῆς γλώσσας ποὺ χρησιμοποιοῦν οἱ δημοσιογράφοι.  2. Αὐτοέλεγχος λειτουργιῶν.

ΠΟΛΙΤΕΙΑ: Κατάλληλα πρότυπα (νὰ δώση ἔμφαση σὲ πνευματικοὺς ἀνθρώπους).

 

Βασίλης Βεργόπουλος

ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΄΄ΛΥΧΝΑΡΙ΄΄, ΑΡΙΔΑΙΑ, ΧΕΙΜΩΝΑΣ 2013

ΕΚΔΟΤΗΣ Παρασίδης Χαράλαμπος

 

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

nv-author-image

Θεόφιλος Παπαδόπουλος