Το Ρωμαίικο > Ορθοδοξία > «Η ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΚΡΙΤΙΚΗ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΑΖΥΜΩΝ ΤΩΝ ΛΑΤΙΝΩΝ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΣΥΝΟΔΟ ΤΟΥ 1722» / π. Κωνσταντίνος Χατζηαγγελίδης

«Η ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΚΡΙΤΙΚΗ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΑΖΥΜΩΝ ΤΩΝ ΛΑΤΙΝΩΝ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΣΥΝΟΔΟ ΤΟΥ 1722» / π. Κωνσταντίνος Χατζηαγγελίδης

Από τα πρώτα χρόνια της ζωής της εκκλησίας, εμφανίστηκαν οι αιρέσεις, οι οποίες σὐμφωνα με τον Απ. Παύλο, αποτελούν «το μυστήριο της ανομίας»(Β’Θεσ.2,7) και κατά  τον άγιο Εφραίμ το Σύρο είναι συνέπεια της υπερηφάνειας ( αἳρεσις ἐστί μη ἀνεχομένη το ἀρχαῖον).

Ο αρχέκακος όφις, ο Σατανάς, δεν έπαψε να πολεμά την αγία του Χριστού εκκλησία, σπέρνοντας στο μυαλό των αλαζονικών ανθρώπων λογισμούς περί ψευδής διδασκαλίας, με σκοπό να εμποδίσει  τον άνθρωπο από την ένωσή του με το Άγιο Τριαδικό Θεό.

Πολεμά τους ορθοδόξους χριστιανούς μεταχειριζόμενος όργανα αρμόδια στην κακία και στην διαστροφή προκειμένου να φέρει πλήγματα στην εκκλησία.

Έτσι θεωρούμε και το σχίσμα του 1054μ.χ. ως μία πληγή για την εκκλησία, μια και Αυτή δεν έχει διαιρεθεί (όπως άλλωστε ομολογούμε στο σύμβολο της πίστεως «…εἰς μίαν ἁγίαν, καθολική και ἀποστολική ἐκκλησίαν»), με διάφορες δογματικές και λειτουργικές αποκλίσεις της Δύσεως από την Ανατολή.Μία από αυτές υπήρξε και η χρήση του αζύμου αντί του ενζύμου άρτου, στη Θεία Ευχαριστία, και αυτό θα είναι το θέμα  με το οποίο θ’ασχοληθούμε.

Αγιογραφικές πληροφορίες:

 Όταν ο Μελχισεδέκ  ευλόγησε τον Αβραάμ του πρόσφερε  ψωμί και κρασί –Γεν. 14,18- (ως προτύπωση της θείας ευχαριστίας), το οποίο ψωμί ήταν ένζυμο.

Σύμφωνα με χωρία του κατά Ιωάννη ευαγγελίου (13,1 -18,28 -19,31)  φαίνεται ξεκάθαρα ότι ο Κύριος ετέλεσε το νέο Χριστιανικό Πάσχα πριν από το Ιουδαϊκό, διότι η σύσταση του μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας από τον Κύριό μας έγινε ημέρα Πέμπτη, η οποία δεν ανήκε στην εβδομάδα των αζύμων που άρχιζε την εσπέρα της Παρασκευής.

Στο δείπνο της αγίας Πέμπτης υπήρχε άζυμος και ένζυμος άρτος. Ο άζυμος ήταν προς βρώση για το εσπέρας της Παρασκευής σύμφωνα με τη διάταξη του Λευϊτικού αλλά και του βιβλίου της Εξόδου(12,3 και 12,6)· συνεπώς ο Κύριος χρησιμοποίησε και ευλόγησε τον ένζυμο άρτο στην συστατική φράση του μυστηρίου «..λάβετε, φάγετε» σύμφωνα με το Μάρκ. 14,22. Αλλά και ο Απ. Παύλος στην Α΄ Κορινθίους επιστολή 11, 23-26  αναφέρει ότι αυτή τη πράξη παρέλαβε  και εκείνος· τη τέλεση του μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας με άρτο ένζυμο.

Ιστορικά  στοιχεία:

Κατά γενική μαρτυρία όλων των αρχαίων εκκλησιαστικών συγγραφέων δεν χρησιμοποιούταν άζυμος άρτος στη ευχαριστία, αλλά ένζυμος. Από τον άγιο Επιφάνιο Κύπρου έχουμε μαρτυρία ότι άζυμα χρησιμοποιούσαν οι ιουδαΐζοντες αιρετικοί Εβιωνίτες(PG41,432Β). Αυτή την ιουδαϊκή συνήθεια παρέλαβαν αργότερα οι μονοφυσίτες Αρμένιοι και οι Μαρωνίτες. Η  Ε’ μονοφυσιτική  σύνοδος του Δβίν της Αρμενικής εκκλησίας το 719 μ.Χ., με τον όγδοο κανόνα της απαγόρευσε τη χρήση ένζυμου άρτου στην Ευχαριστία.

Από τον 9ο  αι. εμφανίστηκε η χρήση άζυμου στην τέλεση της Θείας Ευχαριστίας από τους Λατίνους. Αυτή η πράξη ήταν άγνωστη στον Μέγα Φώτιο, διότι στην επιστολή του προς τους πατριάρχες της Ανατολής  αναφέρεται  μεν στις καινοτομίες των Λατίνων, όχι όμως και στα άζυμα.

Η χρήση των αζύμων μνημονεύεται από τον επίσκοπο Αχρίδος Λέων  προς τον Αρχιεπίσκοπο Τρανίας της Ιταλίας Ιωάννη το 1053 μ.Χ.. Ο πάπας  Λέων ο Θ΄ κάνει αναφορά στο θέμα αυτό σε επιστολή του προς τον Πατριάρχη Μιχαήλ Κηρουλάριο.

Όταν κατέθεσαν οι παπικοί απεσταλμένοι το βλάσφημο λίβελλο στην αγία τράπεζα  του ναού της Του Θεού Σοφίας  στις 16/7/1054, συμπεριλαμβάνονταν μεταξύ άλλων κατηγοριών και το γεγονός της χρήσης ένζυμου άρτου από τους ορθοδόξους. Επιπλέον ο Αντιοχείας Πέτρος συσχετίζει την εποχή εκείνη τη χρήση των αζύμων από τους Λατίνους με χριστολογική αίρεση του Απολλιναρισμού και ο Νικήτας Στηθάτος τα συμπεριλαμβάνει μεταξύ των καινοτομιών και των νοσημάτων των Λατίνων.

Οι Λατίνοι στο Τόμο της  συνόδου του 1273  συμπεριλαμβάνουν και την καινοτομία των αζύμων.Αλλά και στη σύνοδο Φερράρας –Φλωρεντίας το 1438-1439 συζητήθηκαν ως διαφορά μεταξύ Ορθοδόξων και Λατίνων.

Η χρήση αζύμων αξιολογείται ως καινοτομία και δογματική διαφορά από πατέρες της εκκλησίας όπως οι Συμεών Θεσσαλονίκης, Μάρκος ο Ευγενικός, Αθανάσιος ο Πάριος, Νικόδημος ο Αγιορείτης. Κατά τον Γεννάδιο Σχολάριο θεωρείται ως μία από τις βασικότερες αφορμές του σχίσματος.

Οι Δυτικοί διατηρούσαν την χωριστή μετάδοση(χωρίς τη χρήση λαβίδας) άρτου και οίνου, με το επιχείρημα της πιθανής βεβήλωσης του μυστηρίου από τυχόν πτώση ψιχίων κατά τον τεμαχισμό του άρτου της Θείας Ευχαριστίας.Αυτός ήταν και ο λόγος που καθιέρωσαν την όστια.

Σύμφωνα με τους ανατολικούς πατέρες Μ.Αθανάσιο, Θεοδώρητο Κύρου, Θεόδωρο Στουδίτη, Ιλαρίωνα μοναχό, τον Πατριάρχη Αντιοχείας Πέτρο Γ΄ η υιοθέτηση της χρήσης των αζύμων εισήγαγε ορισμένα θεολογικο-δογματικά προβλήματα, όπως τα εξής: α) αντέβαινε στην ιστορικότητα της εκκλησιαστικής παράδοσης  σύμφωνα με την οποία ο Κύριός μας στον Μυστικό Δείπνο εποίησε την Ευχαριστία με «πασχάλιον» ένζυμο άρτον, ὀπως αναφέρει και ο ευαγγελιστής Ματθαίος στο 13,33 «ὁμοία ἐστίν ἡ βασιλεία τῶν οὑρανών ζύμη» και όχι «ιουδαϊκό» άζυμο άρτο,

β)σύμφωνα με τον άγιο Ιωάννη το Δαμασκηνό τα άζυμα δεν μπορούν να υποτυπώσουν τον τέλειο, άρτιο, αυτοτελή, πλήρη και ολόκληρο «ουράνιον» Άρτο όπως αναφέρει και ο ευαγγελιστής Ιωάννης(6,51).Συνεπώς ο  πλήρης ένζυμος άρτος συμβολίζει την πλήρη ψυχοσωματική ανθρώπινη φύση του Χριστού, δεδομένου ότι όπως η ψυχή ζωογονεί το σώμα, έτσι και η ζύμη το ψωμί.Με βάση τα δεδομένα αυτά η χρήση αζύμου οδηγεί στην αίρεση του Απολλιναρίου,

γ)η χρήση αζύμου  απηχούσε την ιουδαϊκή θυσιαστική προσφορά νεκρής και όχι της ζώσας πασχάλιας σάρκας του Αναστάντος Χριστού(Άγιος Ιωάννης Δαμασκηνός περί των αζύμων).

Ο πατριάρχης Μιχαήλ Κηρουλάριος έλαβε μέτρα για το θέμα των αζύμων απαγορεύοντας με απόφασή του το έτος 1052μ.Χ., την τήρηση των λατινικών εθίμων από τους λατίνους στην πόλη της Κωνσταντινούπολης, απειλώντας ακόμη και με το κλείσιμο ναών σε περίπτωση μη συμμόρφωσης.Επίσης έστειλε επιστολή στον Αχρίδος Λέοντα σχετικά με το ζήτημα αυτό και εν συνεχεία ενημερώθηκε ο επίσκοπος της Απουλίας Ιωάννης ώστε να προστατευτούν οι ορθόδοξοι χριστιανοί της Νότιας Ιταλίας.

Ως αποτέλεσμα ξέσπασε διαμάχη μεταξύ του πάπα Ρώμης Λέοντα Θ΄και του πατριάρχου Μιχαήλ Κηρουλαρίου, με τέτοιο τρόπο ώστε να προβάλλεται από τη Ρώμη το παπικό(και κακόδοξο) πρωτείο.Τη στάση αυτή του Κηρουλάριου ακολούθησαν και πολλοί άλλοι ορθόδοξοι επίσκοποι.

Εκείνο που πρέπει ν’ αναφέρουμε είναι πως ο πατριάρχης και οι άλλοι ορθόδοξοι επίσκοποι, ενήργησαν βάση της κανονικότητας και της θεολογικο-δογματικής αλήθειας της Εκκλησίας· άλλωστε τη χρήση αζύμων απογορεύουν κανόνες συνόδων, όπως ο 70ος των Αγίων Αποστόλων, ο 38ος της εν Λαοδικεία Συνόδου και ο 11ος της Στ΄ Οικουμενικής συνόδου.

Όταν αυτοκράτορας της Κωνσταντινούπολης ήταν ο Αλέξιος Κομνηνός και πατριάρχης ο Ιωάννης Θ΄ ο αγαπητός, πραγματοποιήθηκε μία σειρά συζητήσεων μεταξύ των εκκλησιών Ανατολής και Δύσεως.

Το έτος 1112μ.Χ., άρχισε ο αντιρρητικός διάλογος για το θέμα των αζύμων από λατινικής και ορθοδόξου παραδόσεως. Η Πατερική Διδασκαλία χρησιμοποιήθηκε για την αντιμετώπιση των λατίνων, χωρίς  όμως αυτοί να μεταπιστούν. Ο Νικομηδείας Νικήτας απέκρουσε τη χρήση των αζύμων με την ειδικότερη μνεία των αντιτιθεμένων προς τη λατινική αυτή καινοτομία μαρτυριών των παπών του 4ου αιώνα, Μιλτιάδη και Σιρικίου.

Την περίοδο 1222-1240, ο πατριάρχης Γερμανός ο Β΄ συγκάλεσε σύνοδο με αντιπροσώπους του πάπα Γρηγορίου, καταδικάζοντας τη χρήση των αζύμων στη Θεία Ευχαριστία.

Επίσης κατά τη διεξαγωγή της ενωτικής συνόδου Φεράρας –Φλωρεντίας (1438-1439), έγινε δεκτή εκ μέρους των ορθοδόξων, οι οποίοι υφίσταντο μεγάλη πίεση από τον αυτοκράτορα Ιωάννη Η΄Παλαιολόγο(1425-1448), μια συμβιβαστική αντιμετώπιση της διαφοράς αυτής μεταξύ Ελλήνων και Λατίνων, ώστε «ἐν ἀζύμω ἣ ἐνζύμω ἂρτω σιτίνω τοῦ Χριστοῦ σῶμα τελείσθαι ἀληθῶς».

Η Αντιμετώπιση του προβλήματος από τη Σύνοδο της Κωνσταντινουπόλεως το 1722.

 Το έτος 1722 συγκροτήθηκε στην Κωνσταντινούπολη σύνοδος ώστε ν΄ αντιμετωπιστεί γι ακόμη μία φορά  σε εκκλησιολογική βάση το πρόβλημα της χρήσης των αζύμων· μια και μετά από τόσους αιώνες που παρήλθαν με αποφάσεις συνόδων και θεολογικών συζητήσεων, το πρόβλημα υπήρχε και επηρέαζε τη κανονική λειτουργικότητα της Ορθοδόξου Εκκλησίας μας.

Σοβαρό πρόβλημα προέκυψε στις επαρχίες  και πολιτείες των ορθοδόξων χριστιανών που υπόκειντο στο πατριαρχείο Αντιοχείας, διότι οι λατίνοι διέδιδαν τις κακόδοξες διδασκαλίες τους για τα άζυμα  με αποτέλεσμα να εξαπατώνται οι ορθόδοξοι χριστιανοί και να αποστατούν από τα ορθά δόγματα της Ανατολικής του Χριστού Εκκλησίας και να  παραδέχονται ως αληθή τις διδασκαλίες της λατινικής απάτης.Έτσι ο αγιώτατος πατριάρχης Αντιοχείας Αθανάσιος συμπάσχων από το γεγονός της απώλειας ορθοδόξων ψυχών της επαρχίας του, μετέβη στην Κωνσταντινούπολη όπου συναντήθηκε και με τον αγιώτατο πατριάρχη Ιεροσολύμων Χρύσανθο με σκοπό να ζητήσουν τη βοήθεια του πατριαρχείου για την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος.

Η σύνοδος αρχικά τοποθετήθηκε στο θέμα των αζύμων κάνοντας αγιογραφικές αναφορές  στην Παλαιά Διαθήκη( Ψαλμ. 109,4  – «σύ  ἱερεύς εἰς τόν αἰῶνα κατά την τάξιν Μελχισεδέκ»), όπως και στο χωρίο της Γεννέσεως 14,18 «και Μελχισεδέκ βασιλεύς Σαλήμ ἐξήνεγκεν ἂρτους και οἶνον· ἦ δε ἱερεύς τοῦ Θεού τοῦ ὑψίστου».Από εδώ συνάγεται το συμπέρασμα ότι ο Μελχισεδέκ όντως ιερεύς του Υψίστου ιερουργούσε με ένζυμο άρτο.Κατά τον Μέγα αθανάσιο και τον Άγιο Ιωάννη το Δαμασκηνό η θυσία του Μελχισεδέκ ήταν τύπος και εικόνισμα της μυστικής και αναιμάκτου θυσίας του Χριστού.

Στο βιβλίο του Λευϊτικού της Παλαιάς Διαθήκης, ο Θεός  προστάζει η αρχή της ημέρας να γίνεται από το εσπέρας· γι αυτό το λόγο ήταν ανάγκη και ο Χριστός μας να κάνει το νομικό πάσχα το εσπέρας της μεγάλης πέμπτης, επειδή στον εσπερινό της μεγάλης παρασκευής ήταν προορισμένο να σφαγή και να θυσιαστεί επάνω στον σταυρό. Έτσι, στο μυστικό δείπνο υπήρχαν και τα ένζυμα και τα άζυμα.Τα μεν άζυμα τα είχαν ετοιμάσει για την επόμενη ημέρα δηλ. το εσπέρας της παρασκευής, σύμφωνα και με τη διάταξη του Εξ. 12,18. Τα δε ένζυμα τα είχαν για να φάνε εκείνη την ημέρα της πέμπτης.Αυτό μαρτυρεί και ο Θεοφύλακτος, εξηγώντας το 14ο κεφάλαιο του κατά Μάρκον ευαγγελίου «…τά γάρ ἂζυμα την παρασκευήν ἠσθίοντο».

Όλοι οι άγιοι πατέρες  όταν ομιλούν για τα άζυμα, αυτής της λέξεως το νόημα εκφράζουν και  προφέρουν ρητώς άζυμα· ενώ όταν εννοούν ένζυμον, τότε ονομάζουν άρτο. Οι ευαγγελιστές Ματθαίος  και Λουκάς, ο Απ. Παύλος στην προς Κορινθίους Α΄επιστολή του 11,23, αναφέρουν ότι ο Κύριος Ιησούς Χριστός «άρτον έλαβε και ευχαριστήσας….».Σύμφωνα με τη  Αγία Γραφή άλλοι πατέρες της εκκλησίας όπως, Ιάκωβος ο αδελφόθεος στην λειτουργία του, Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης στο γ΄ κεφάλαιο της «Εκκλησιαστικής ιεραρχίας», ο Μέγας Βασίλειος, ο ιερός Χρυσόστομος στις Θείες Λειτουργίες τους, ο άγιος Γρηγόριος ο Νύσσης και άλλοι άγιοι διά του κοινού άρτου παρέδοσαν να γίνεται η Θεία Λειτουργία.

Αυτή λοιπόν της ευαγγελική διδασκαλία και την παράδοση των αγίων πατέρων, όλη η εκκλησία του Χριστού σε όλη την οικουμένη, από την αρχή ιερουργεί με άρτον ένζυμον και ποτέ με άζυμο.Αυτό εφαρμοζόταν όχι μόνο στην Ανατολή, η οποία πρώτη δέχθηκε το κύρηγμα, τη διδασκαλία των αποστόλων και την παράδοση των μυστηρίων από αυτούς, αλλά και η Αίγυπτος, η Ελλάδα η Ευρώπη διά ένζυμου  άρτου ιερουργούν και φυλάττουν την αρχαία παράδοση των αποστόλων και των Πατέρων της εκκλησίας μας.

Η εκκλησία της παλαιάς Ρώμης με ένζυμον άρτο ιερουργούσε, καθώς μαρτυρούν όλοι οι ιστορικοί των Λατίνων, που έγραψαν τους βίους των πάπιδων.Από τον καιρό του πάπα Αλεξάνδρου  Α΄ άρχισαν τη χρήση των αζύμων, προβάλλοντας ως επιχείρημα ότι τα άζυμα είναι καλλίτερα και καθαρότερα από τα ένζυμα.Αυτό όμως δεν ισχύει γιατί τα άζυμα είναι κακόχυμα και βλαπτικά, ενώ τα ένζυμα εύχυμα και θρεπτικά. Τα άζυμα είναι χωρίς προζύμης και άλατος και μοιάζουν με το κορμί που είναι χωρίς ψυχή και νου.Γι αυτό και η Αγία Εκκλησία τα απέβαλε ως άχρηστα.

Στη συνέχεια η σύνοδος για να κατοχυρώσει τα προαναφερθέντα, αναφέρεται στον 70ο κανόνα των αποστόλων, στον 38ο της εν Λαοδικεία Συνόδου, που αναφέρονται απαγορευτικώς  στο θέμα της χρήσης των αζύμων.

Προκύπτει λοιπόν (λέει η σύνοδος), ότι από πρώτος ο Χριστός, και μετ’ Αυτόν οι Απόστολοι και οι Άγιοι Πατέρες, αρχιερείς και ιερείς της Χριστού εκκλησίας και η παλαιά Ρώμη, λειτουργόυσαν με ένζυμο άρτο, έως ότου ο πάπας Αλέξανδρος Α΄ χωρίς σύνοδο  εσήκωσε τον ένζυμο άρτο και έφερε τα άζυμα παραδίδοντάς τα στην επαρχία του Ρώμη.

Περαιτέρω η σύνοδος κάνει αναφορά στα συστατικά με τα οποία παράγονται τα ένζυμα και συγκεκριμένα: έχει πέντε είδη, αλεύρι, προζύμι, νερό, αλάτι και φωτιά.Το κάθε ένα από αυτά έχει και μία μυστική θεωρία, ένα θεολογικό νόημα.

Το αλεύρι σημαίνει τη σάρκα του Κυρίου απλώς, την οποίαν ο Κύριος παρομοιάζει με κόκκον σιταριού στο Ιωάν.12,24. Το προζύμι σημαίνει την ψυχήν και ζωήν της αυτής σαρκός· το νερό σημαίνει τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος· το αλάτι σημαίνει τον νου,  καθώς  αναφέρει ο ευαγγελιστής Ματθαίος «υμεῖς έστέ το ἃλας τῆς γῆς» στο κεφ. 5 στίχο 13· αλλά και ο Απ. Παύλος στην προς Κολασσαείς επιστολή του αναφέρει «ὁ λόγος ὑμῶν ἃλατι ἠρτυμένος» (Κολας. 4,6). Η φωτιά σημαίνει την θεότητα του ενανθρωπήσαντος Ιησού.

Με αυτές τις διατυπώσεις η σύνοδος της Κωνσταντινουπόλεως το έτος 1722, προσπάθησε να φωτίσει το σκοτισμένο νου των πλανεμένων ορθοδόξων χριστιανών.

Λίγα χρόνια αργότερα άλλοι πατέρες της εκκλησίας όπως ο Θεόδωρος Ανδίδων, ο Αθανάσιος Πάριος, Νικόδημος ο Αγιορείτης συνηγορούν στις κάτωθι διατυπώσεις: συμβολικά ο άζυμος άρτος αναλογεί με το νεκρό σώμα, ο δε ένζυμος άρτος με το ζωντανό και έμψυχο και σώο και ολόκληρο και άρτιο και έννοο σώμα, οποίο ήταν και το σώμα του Χριστού· ο Οποίος «ζων» μετά ψυχής προσεφέρθει σε θυσία.Και ότι η του Χριστού  Ορθόδοξη Εκκλησία διά ενζύμου άρτου τελεί την Ευχαριστία, ως και παρέλαβε από τους Αποστόλους και έπειτα.

Ββλιογραφία:

  1. +Παν Τρεμπέλα, δογματική Γ΄τόμος
  2. +Ι. Καρμίρη, τα Συμβολικά και Ορθόδοξα μνημεία της Αγίας Ορθόδοξης Ανατολικής και Αποστολικής Εκκλησίας
  3. Μεγάλη Ορθόδοξη Χριστιανική Εγκυκλοπαίδεια, τόμος 1, εκδ. Σρατηγικές, Ε.Π.Ε. Αθήνα 2010
  4. Αρχιμ. Νικοδήμου Σκρέττα, Η Θεία Ευχαριστία και τα προνόμια της Κυριακής κατά τη διδασκαλία των Κολλυβάδων, εκδ. Μυγδονία, Θεσσαλονίκη 2008.

 

 

 

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

nv-author-image

Θεόφιλος Παπαδόπουλος