Το Ρωμαίικο > Παιδεία > Ἡ κατάσταση τοῦ Γένους κατά τήν περίοδο τοῦ ἁγίου Κοσμᾶ / Κωνσταντῖνος Ἡρ. Δεσπότης

Ἡ κατάσταση τοῦ Γένους κατά τήν περίοδο τοῦ ἁγίου Κοσμᾶ / Κωνσταντῖνος Ἡρ. Δεσπότης

Μετά τήν πτώση τῆς Κωσταντινουπόλεως, τό 1453, ἄρχισε ἡ πολύ δύσκολη περίοδος τῆς δουλείας, τῆς σκλαβιᾶς, τῆς ἐξαθλίωσης, οἱ ληστεῖες οἱ βαρβαρότητες τῶν γενιτσάρων, καταπιέσεις, φόροι. Τό παιδομάζωμα μέ τούς ἐξισλαμισμούς ἡ ἀφαίμαξη τοῦ ἑλληνικοῦ γένους, ὅπου ἅρπαζαν τά μικρά ἀγόρια, τά στρατολογοῦσαν καί τά ἔκαναν γενίσαρους, ἐχθρούς τῆς πίστεώς των καί τῆς πατρίδος των ἤ τά πουλοῦσαν στα σκλαβοπάζαρα.

Ἐπίσης ἡ προπαγάνδα τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ διαφωτισμοῦ καί τοῦ παπισμοῦ καί ἡ ἄγνοια, ἡ ἀνύπαρκτη παιδεία, ἡ ἀνυπαρξία πνευματικῶν ὁδηγῶν ἐδημιούργησε πιό ἔντονη τήν ἀπελπιστική κατάσταση πού ἐπικρατοῦσε στόν ἑλληνισμό.

«Τό Γένος ἔμοιαζε μ’ ἕναν ἀγρό ἀποχερσωμένο ἀπό πολλά χρόνια, ἀκαλλιέργητο πνευματικά ἐπί πολλές γενιές. Κατεχόταν ἀπό παχυλή ἄγνοια καί ἀμάθεια ἤ, ὅπως ἔγραφε ὁ διδάσκαλος τοῦ Γένους Κωνταντῖνος Κούμας, «ἦτο βυθισμένον εἰς ἀπόλυτον ἀγραμματείαν». Μαστιζόταν ἀπό δεισιδαιμονίες, κατάρες, ἀφορεσμούς, ἀναθεματισμούς, ὅρκους, βλασφημεῖες – ἀπό ἐγκληματικά πάθη, ὅπως ἀδικίες, ἁρπαγές, κλοπές, ληστεῖες, φόνους, προδοσίες -. Οἱ σκληρές συνθῆκες ζωῆς κάτω ἀπό τό πέλμα τοῦ Ἀσιάτη δυνάστη διέφθειραν τόν χαρακτῆρα τῶν ραγιάδων καί τούς ἔκαναν ὑποκριτές, πονηρούς, ψεῦτες, ἐγωϊστές, ὑπολογιστικούς, συμφεροντολόγους, ἀδιάφορους στόν πόνο τῶν ἄλλων, καταπιεστικούς καί πολλές φορές σκληρούς καί τυραννικούς στούς ἀδελφούς, ὅταν τό μποροῦσαν, μέ τά ἀξιώματα πού τούς παραχωροῦσε ὁ Τοῦρκος γιά νά κάνει καλύτερα τήν δουλειά του. Μέσα σέ μιά φράση τοῦ ἁγίου Κοσμᾶ συνοψίζεται ἐπιγραμματικά τό μέγεθος τῆς ἀθλιότητας τοῦ ὑπόδουλου Γένους μας: «Δέν βλέπετε, ἀδελφοί μου, ὅτι ἀγρίευσε το Γένος μας ἀπό τήν ἀμάθειαν καί ἐγίναμαν ὡσάν θηρία;».

Στά Ἑπτάνησα οἱ Βενετοί, κοινωνικό καί ἰδεολογικό ἐξάρτημα τοῦ Βατικανοῦ, κήρυξαν ἀμείλικτο διωγμό σέ κάθε πνευματική καί διανοητική κίνηση, ἐδημιούργησαν τήν ἄγρια φεουδαλική ἐκμετάλλευση τῶν κολήγων. Εἶχαν τσακίσει κάθε αὐτόνομη καί αὐτοδύναμη τάση τοῦ ἑφτανησιώτικου λαοῦ γιά ἀνάπτυξη. Λεηλάτησαν μοναστήρια, ἰδιοποιήθηκαν τά ἱερά καί τά ὅσια τῶν κατοίκων, ἐκμεταλλεύθηκαν μέ κάθε τρόπο τούς Ἕλληνες οἱ ὁποῖοι ἐστέναζον ὑπό τήν σιδερᾶν τοῦ ἀρχοντολογίου πτέρναν. Οἱ Κοτσαμπάσηδες καί οἱ Ἑβραῖοι μέ τόν ἐμποροτογλυφικό καί ἐκμεταλλευτικό ρόλο τους τό δουλεμπόριο, παντοῦ ἤθελαν νά ὑποτάξουν τό ὀρθόδοξο ἑλληνικό στοιχεῖο.

Ἡ ἀποστολή του ὡς ἐκκλησιαστικοῦ λειτουργοῦ καί διδασκάλου καθιερώνεται ἀπό τά λόγια του: «Εἶμαι ἀνάξιος δοῦλος τοῦ Χριστοῦ. Τά λόγια δέν εἶναι δικά μου ἀλλά τοῦ Παναγίου Πνεύματος». «Πιστεύω, δοξάζω, προσκυνῶ τόν Χριστό».

Τόν 17ο καί 18ο αἰῶνα ἔστειλε τούς ἱεροπρεπεῖς Κολλυβᾶδες, γνήσια γεννήματα τοῦ Ἁγιορείτικου μοναχισμοῦ, μεταξύ τῶν ὁποίων καί ὁ ἅγιος Κοσμᾶς. Πιστοί ἀκόλουθοι τῆς Ὀρθοδόξου παραδόσεως, ἀντιστάθηκαν στήριξαν καί παρηγοροῦσαν τούς πιστούς στήν εὐσέβεια, ἵδρυσαν σχολεῖα, καλλιέργησαν τήν Ἑλληνική γλῶσσα καί βοήθησαν τούς ἀδούλωτους ψυχικά ἕλληνες. Στηριγμένοι στήν ἡσυχαστική Ὀρθόδοξη Παράδοση πού εἶναι ἡ οὐσία καί τό γνώρισμα τῆς ἁγιοπατερικῆς διδασκαλίας καί αὐτό μετέδωσαν.

«Ὁ Πατρο-Κοσμᾶς ἦταν ὁ πρῶτος πού κυκλοφόρησε τή λέξη Γένος στά λαϊκά στρώματα. Ὁ πρῶτος πού μύησε τόν ἁρματολισμό στήν ἰδέα τῆς ἀπελευθερώσεως. Οἱ Κατσαντωναῖοι, ὁ Σαμουήλ, οἱ Βλαχαβαῖοι ξεψυχοῦσαν μέ τό ὄνομά του στά χείλη τους. Ἡ κλεφτουριά δέν γνώρισε ἄλλον ἅγιο πέρα ἀπό τόν Κοσμᾶ. Χιλιάδες ἁρματολοί καί κλέφτες ὑπῆρξαν πιστοί καί ἀφοσιωμένοι μαθητές του, ὅπως ὁ νεομάρτυρας Δημήτριος ἀπό τή Σαμαρίνα καί ὁ καλόγερος Σαμουήλ, πού ἔδρασε στό Κούγκι τοῦ Σουλίου».

Ἡ πορεία πρός τήν θέωση γίνεται μέ τήν ἐνέργεια τοῦ Θεοῦ, πού, ὅταν καθαρίζει τόν ἄνθρωπο, λέγεται καθαρτική, ὅταν τόν φωτίζη φωτιστική καί ὅταν τόν θεώνη θεοποιός. Μέ τήν προσευχή (τήν συνεχῆ ἐπίκληση τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ) ὁ νοῦς (ἡ νοερά ἐνέργεια) εἰσέρχεται μέσα στήν καρδιά, καί ἀναπτύσσεται ἡ νοερά καρδιακή προσευχή. Ἡ νοερά προσευχή εἶναι κοι-νωνία καί ἑνότητα μέ τόν Θεό, καί φυσικά εἶναι ἡ ζωή τοῦ μέλλοντος αἰῶνος».

«Ἡ ἡσυχία εἶναι πολύ στενά συνδεδεμένη μέ τήν νήψη, τήν πνευματική ἐγρήγορση, ἡ διαρκής προσοχή και ἑτοιμότητα ὥστε ὁ λογισμός νά μήν προχωρήση ἀπό τήν λογική καί εἰσέλθει μέσα στήν καρδιά. Στήν καρδιά πρέπει νά βρίσκεται μόνον ὁ νοῦς».

«Διατί οἱ Ἅγιοι Πατέρες μας ἀκούοντας τόν Κύριον ὁποῦ λέγει, πῶς ἀπό τήν καρδίαν εὐγαίνουν οἱ πονηροί λογισμοί· φόνοι, πορνεῖαι, μοιχεῖαι, κλεψίαι κτλ., καί πῶς αὐτά μολύνουν τόν ἄνθρωπον. Ἄφησαν κάθε ἄλλο ἔργον πνευματικόν καί ἀγωνίσθησαν ὅλως διόλου εἰς αὐτό τό ἔργον, δηλαδή εἰς τήν φύλαξιν τῆς καρδίας ὄντες βεβαιωμένοι πῶς μαζί μέ αὐτό τό ἔργον, θέλει ἀποκτήσουν, εὔκολα κάθε ἄλλην ἀρετήν.  Ἀμή χωρίς αὐτό δέν εἶναι δυνατόν νά ἐπιμείνη καμμία ἄλλη ἀρετή. Αὐτό τό ἔργον μερικοί ἀπό τούς Πατέρες μας τό ὠνόμασαν ἡσυχίαν καρδιακήν· ἄλλοι τό ὠνόμασαν προσοχήν· ἄλλοι νῆψιν, καί ἀντίρρησιν· ἄλλοι ἔρευναν λογισμῶν, καί φύλαξιν τοῦ νοός· διατί ὅλοι εἰς αὐτό ἐκαταγίνοντο, καί μέ αὐτό ἠξιώθησαν νά λάβουν τά θεῖα χαρίσματα· καί διά αὐτό λέγει καί ὁ Ἐκκλησιαστής. «Εὐφραίνου, νεανίσκε εἰς τήν νεότητά σου, καί περιπάτει εἰς τάς στράταις τῆς καρδίας σου ἄμωμος, καί καθαρός καί μάκρυνε τήν καρδίαν σου ἀπό τούς διαλογισμούς».

Ἡ νηπτική-ἡσυχαστική ζωή στήν πραγματικότητα δέν εἶναι μιά λεπτή ἐσωτερική προσοχή, ἀλλά συνδεδεμένη μέ την προσευχή εἶναι πλήρωση τοῦ ἐσωτερικοῦ χώρου τῆς καρδιᾶς ἀπό τήν ἐνέργεια τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, τήν θεία Χάρη.

Γιά νά γίνει κατανοητή ἡ διεργασία τῆς νηπτικῆς θεωρίας, ἐπιγραμματικά ἀναφέρουμε τά ἑξῆς: ὁ προφήτης Ἱερεμίας λέγει: «οἱ ἐχθροί διά τῶν θυρίδων εἰσελεύσονται», διά τῶν αἰσθήσεων εἰσέρχεται ὁ θάνατος, ἑρμηνεύουν οἱ Πατέρες. Ὁ νοῦς ἔχει δύο ἐνέργειες τήν λογική πού κινεῖται βασικά μέ τόν ἐγκέφαλο καί τήν νοερά πού πρέπει νά εὑρίσκεται στήν καρδιά καί προσεύχεται.

Γιά νά λειτουργήση ὁ ἐγκέφαλος πρέπει νά τροφοδοτηθεῖ. Αὐτό γίνεται διά τῶν μηνυμάτων πού συλλαμβάνουν οἱ αἰσθήσεις. Ἐάν τά μηνύματα εἶναι ἐν Χριστῶ τό ἀποτέλεσμα θά εἶναι καθαρό. Γι’ αὐτό χρειάζεται νά ἔχωμε σωστό κριτήριο (νήψη) γιά νά διαλέγουμε τά μη-νύματα νά δεχώμεθα μόνον τά ὠφέλιμα, καί αὐτά ὁ ἐγκέφαλος τά προωθεῖ στόν νοῦ καί ὁ νοῦς μέ τήν σειρά του, τροφοδοτεῖ τήν καρδιά. Ἐάν τά μηνύματα εἶναι καθαρά, αὐτό ἔχει ὡς συνέπεια καί τήν καθαρότητα τῆς καρδιᾶς διαφορετικά γίνεται αὐτό πού λέγει ὁ Κύριος: «ἐκ γάρ τῆς καρδίας ἐξέρχονται διαλογισμοί πονηροί, φόνοι, μοιχεῖαι, πορνεῖαι, κλοπαί, ψευδομαρτυρίαι, βλασφημία».

 

 

 

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

nv-author-image

Θεόφιλος Παπαδόπουλος