ΤΑ “Εντόπικα”. Η ιστορία μιας τοπικής γλωσσικής έκφρασης

Από το 1430, που οι Οθωμανοί κυρίευσαν την Θεσσαλονίκη, έως την απελευθέρωση το 1912 – 1913, δηλαδή για περίπου 500 έτη, όλος ο γεωγραφικός χώρος της ιστορικής Μακεδονίας ήταν υπό Οθωμανική κατοχή. Όλες οι απογραφές που διενεργήθηκαν, και αναφέρονταν στις εθνότητες, κατέγραφαν Τούρκους, Έλληνες, Βούλγαρους ή Σλάβους, Αλβανούς και Εβραίους. Οι εθνότητες αυτές έπρεπε υποχρεωτικά να συμβιώσουν και να επικοινωνήσουν για τις καθημερινές ανάγκες τους. Αναπτύχθηκε έτσι μια κοινή “γλώσσα” καθημερινής επικοινωνίας στην γειτονιά ή στο παζάρι,  η οποία βασίσθηκε στην ευκολότερη από όλες την σλαβική και εμπλουτίσθηκε με Τουρκικές αλλά κυρίως με πάρα πολλές Ελληνικές λέξεις και εκφράσεις. Αυτό επιβεβαιώνεται και από το γεγονός ότι Τούρκοι που επισκέφθηκαν πρόσφατα την Ελλάδα για να δουν τα πατρικά τους, χρόνια μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών, συνεννοούνταν με τους Έλληνες στα «εντόπισα». Χαρακτηριστική επίσης είναι και η περίπτωση εκείνων των Σουλιωτών οι οποίοι κυνηγημένοι από τον Αλί Πασά των Ιωαννίνων εγκαταστάθηκαν γύρω στο 1800 στα χωριά Άγιος Παντελεήμων, Γραμματικό, Φλαμουριά, Μεσημέρι, Βρυττά κλπ. Ενώ διατήρησαν τα χαρακτηριστικά Σουλιώτικα ονόματά τους Τζαβέλλας, Κίτσος, Σουλιώτης, Γάκης, σλαβοφώνισαν και έχασαν μερικώς την αυτογνωσία τους, προσδιορίζοντας πλέον τον εαυτόν τους ως «ντόπιο».

Αυτή η κοινή γλωσσική έκφραση δεν ήταν γραπτή γιατί τα μέλη της κάθε εθνότητας εντός του σπιτιού και επισήμως χρησιμοποιούσαν την δική τους γλώσσα, Τουρκικά, Ελληνικά, Βουλγαρικά και Εβραϊκά αντιστοίχως.  Από περιοχή σε περιοχή διέφερε αρκετά ως προς την προφορά και το λεξιλόγιο εξαιτίας των διαφορετικών επιρροών. Ενδεικτική είναι και η ονομασία της «Εντόπικα» το οποίο προφανώς προέρχεται από την Ελληνική λέξη τοπικά-εντόπια-εντόπικα-ντόπικα, που δείχνουν και τον βαθμό μετασχηματισμού της Ελληνικής λέξης αλλά και αποδίδουν τον τοπικό χαρακτήρα της.

Εξαιτίας των πάρα πολλών Ελληνικών λέξεων και εκφράσεων κάποιοι Έλληνες συγγραφείς την αναφέρουν σαν Ελληνική. Πράγματι είναι εντυπωσιακός ο αριθμός των Ελληνικών λέξεων και εκφράσεων που κρύβονται μέσα της. Ενδεικτικά αναφέρουμε μερικά παραδείγματα: α) Το καθαρά Ελληνικό όνομα Διονύσης έγινε Νύσης β) Το αρχαιοελληνικό οδεύω έγινε όνταμ και γ) Ο Ελληνικός χαιρετισμός «εις πολλά έτη» έγινε σπολάτι ή σπολαϊτι ή σπουλάτι.  Αυτά αποδεικνύουν περίτρανα ότι διαμορφώθηκε και ομιλήθηκε και από Έλληνες. Οι γλωσσολόγοι όμως, Έλληνες και ξένοι δεν έχουν κανέναν ενδοιασμό να την προσδιορίσουν ως σλαβική διάλεκτο, ή ακριβέστερα σλαβικές διαλέκτους που ομοιάζουν περισσότερο με την επίσημη Βουλγαρική παρά με την Σερβοκροατική.

Οι Μακεδόνες Έλληνες αναγκάσθηκαν να ομιλήσουν τα «εντόπικα» όχι μόνον για την καθημερινή επικοινωνία τους στην γειτονιά ή στο παζάρι, αλλά αναγκάσθηκαν να τα ομιλήσουν και για λόγους επιβίωσης. Οι συχνές επαναστάσεις των Μακεδόνων για την αποτίναξη του Τουρκικού ζυγού και την ένωσή τους με την Ελλάδα προκαλούσαν βίαια αντίποινα κυρίως στους Ελληνόφωνους πληθυσμούς. Επίσης το παιδομάζωμα, θεσμός των Οθωμανών, εφαρμόσθηκε πολύ έντονα στα κεντρικά Βαλκάνια και υπήρχε ιδιαίτερη προτίμηση των απεσταλμένων του Σουλτάνου να απαγάγει τους έφηβους νέους Ελληνικής καταγωγής και να τους κάνει γενίτσαρους.  Σε πολλές περιοχές λόγω αυτής της καταπίεσης των Τούρκων έπρεπε να μην ξεχωρίζουν σαν Έλληνες από τους άλλους κατοίκους και γι’ αυτό έξω από το σπίτι ομιλούσαν «εντόπικα» και εντός του σπιτιού και στην Εκκλησία ομιλούσαν Ελληνικά. Έτσι προέκυψαν οι δίγλωσσοι Μακεδόνες Έλληνες. Με την πάροδο των ετών, εκτός της καταπίεσης, σε ορισμένες από τις πιο απομακρυσμένες περιοχές εξαιτίας της μακροχρόνιας έλλειψης δασκάλων και Ιερέων και της συμβίωσης με σλαβικούς πληθυσμούς σε κοινές χριστιανικές συνοικίες έχασαν την γνώση της Ελληνικής. Αυτοί είναι οι Μακεδόνες Έλληνες με μητρική πλέον γλώσσα τα «εντόπικα».

Αυτοί όμως οι «σλαβόφωνοι» Μακεδόνες Έλληνες, σε κρίσιμες στιγμές για τον Ελληνισμό, πολέμησαν και έχυσαν το αίμα τους μαζί με τους άλλους Μακεδόνες Έλληνες που δεν είχαν σλαβοφωνίσει, στις αλλεπάλληλες τοπικές εξεγέρσεις και επαναστάσεις που οργάνωσαν οι υπόδουλοι Έλληνες στην Μακεδονία κατά την διάρκεια της Τουρκοκρατίας αλλά και κατά την διάρκεια του Μακεδονικού Αγώνα . Και το έκαναν αυτό γιατί μπορεί να έχασαν την γλώσσα τους αλλά δεν έχασαν την Ελληνική εθνική τους συνείδηση.  Είναι αυτοί που τις παραμονές του Μακεδονικού αγώνα οι Βούλγαροι και οι ξένοι διπλωμάτες και περιηγητές τους θεωρούσαν Βούλγαρους αλλά είναι και αυτοί που στήριξαν τον Μακεδονικό αγώνα άνδρες, γυναίκες και παιδιά, οι γραικομάνοι όπως τους έλεγαν με λύσσα οι Βούλγαροι, αυτοί που όταν τους έσφαζαν οι Βούλγαροι κομιτατζήδες φώναζαν «Είμαι Έλληνας» στα «εντόπικα» γιατί δεν ήξεραν Ελληνικά. Είναι αυτοί που το 1903, από την περιοχή του Μοναστηρίου, σημερινή Bitola, έστειλαν υπόμνημα διαμαρτυρίας στην Γαλλική κυβέρνηση όπου μεταξύ των άλλων αναφέρουν: «…λαλούμεν ελληνιστί, βλαχιστί, αλβανιστί, βουλγαριστί, αλλά ουδέν ήττον εσμέν άπαντες Έλληνες και ουδενί επιτρέπομεν να αμφισβητεί προς ημάς τούτο»  και το οποίο  σε ελεύθερη  μετάφραση λέει  ότι:

 «…μιλάμε Ελληνικά, Βλάχικα, Αλβανικά, Βουλγαρικά αλλά δεν είμαστε λιγότερο Έλληνες, και σε κανέναν δεν επιτρέπουμε να αμφισβητεί αυτό…».

Δεν τα αναφέρουμε αυτά για εντυπωσιασμό αλλά γιατί έτσι διαμορφώθηκαν. Θέλουμε να δείξουμε το μεγαλείο των «σλαβόφωνων» Μακεδόνων Ελλήνων και την ψυχική σχέση τους με τον Ελληνισμό. Τα τονίζουμε για να μην επαναληφθούν τα τραγικά λάθη ορισμένων Ελληνικών κυβερνήσεων, χωρίς λαϊκό έρεισμα, που έγιναν εις βάρος αυτού του κομματιού του Μακεδονικού Ελληνισμού, εξαιτίας της στείρας ιδεολογικής αντιπαράθεσης και του κομματικού ανταγωνισμού.

Ο Ιωσήφ Μπρός Τίτο πρόεδρος της Γιουγκοσλαβίας το 1944 ονόμασε αυθαίρετα «Μακεδονία» το νότιο τμήμα της Γιουγκοσλαβίας, «Μακεδόνες» τις εικοσιτρείς εθνότητες που ζούσαν εκεί και «Μακεδονική Γλώσσα» την νοτιοσλαβική διάλεκτο της περιοχής των Σκοπίων. Συγκεκριμένη επιτροπή  για πρώτη φορά έδωσε γραπτή υπόσταση σε αυτό το ιδίωμα.

Εμείς οι Μακεδόνες αντιδρούμε σε αυτές τις μεθοδεύσεις ως προς την ονομασία των «εντόπικων». Μπορεί τα «εντόπικα» να μιλήθηκαν σε ορισμένες περιοχές της Μακεδονίας αλλά όχι σε όλες. Η σλαβοφωνία των Μακεδόνων Ελλήνων περιορίζεται κυρίως στις αγροτικές περιοχές από την Γουμένισσα έως την Φλώρινα και Βόρεια της Καστοριάς. Στις άλλες περιοχές της Μακεδονίας δεν υπάρχει σλαβοφωνία. Επίσης δεν μπορεί να ονομασθεί Μακεδονική γιατί οι αρχαίοι Μακεδόνες ομιλούσαν την Μακεδονική γλώσσα η οποία είναι διάλεκτος της Ελληνικής. Υπάρχουν πολλά ονόματα με τα οποία θα μπορούσε να την ονομάσει ο Τίτο και να μην προκαλέσει αντιδράσεις σε Ελλάδα και Βουλγαρία. Επέλεξε σκόπιμα το όνομα «Μακεδονική» για να δικαιολογήσει τις επεκτατικές βλέψεις του εις βάρος της Ελλάδος.

 

΄΄ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΤΩΝ ΜΑΚΕΔΟΝΩΝ΄΄

 

Θα χαρούμε να ακούσουμε τις σκέψεις σας

Αφήστε ένα σχόλιο

Το Ρωμαίικο
Logo

Ραδιόφωνο του Ρωμαίικου