Το Ρωμαίικο > Ορθοδοξία > Τα πρότυπα σήμερα / Σμιξιώτη Ελένη, εκπαιδευτικός

Τα πρότυπα σήμερα / Σμιξιώτη Ελένη, εκπαιδευτικός

Στην εποχή μας όπου οι ιδεολογίες του παρελθόντος έχουν  καταρρεύσει και κυριαρχούν τα συνθήματα για ευδαιμονία, χαλαρή και εύκολη ζωή, συνεχή κατανάλωση υλικών αγαθών, κυνήγι χρήματος και εύκολου κέρδους, υπερβολική φροντίδα για την αυτοεικόνα μας, προβάλλουν πρότυπα φωτεινά που άντεξαν και συνεχίζουν να αντέχουν στη φθορά του χρόνου, οι Τρεις Μεγάλοι Ιεράρχες: Βασίλειος ο Μέγας, Γρηγόριος ο Θεολόγος και Ιωάννης ο Χρυσόστομος.

Προστάτες της παιδείας, εκπαιδευτικών και μαθητών. Αγάπησαν και υπηρέτησαν τη γνώση. Με τη στάση τους και με τη μαρτυρία τους αγκαλιάζουν τα πάντα, ολόκληρη τη ζωή σε όλες τις διαστάσεις και το νόημά της. Αναδεικνύονται γνήσιοι και αυθεντικοί άνθρωποι όλων των εποχών. Στοχάζονται, αναλύουν και αγωνίζονται για μια καθολική αλλαγή των ανθρώπινων πραγμάτων με προοπτική το ευαγγελικό ιδανικό.

Εξαιρετικά μορφωμένοι και οι τρεις τους. Βασίλειος και Γρηγόριος δεν περιορίστηκαν στα σχολεία της πατρίδος τους αλλά ταξίδεψαν να συλλέξουν την ανθρώπινη σοφία και σε άλλες πόλεις.

«Η φιλοσοφία είναι το αγαθό που επιθυμούμε να αποκτήσουμε», γράφει ο Γρηγόριος για τις σπουδές στην Αθήνα όπου συναντήθηκε με το Βασίλειο. Και κάπου αλλού σημειώνει: «Κυριαρχούσαν στην ψυχή μας οι ίδιες ελπίδες για πράγμα πολύ ζηλευτό, για την παιδεία».

Ο Βασίλειος έτρεχε και σε άλλους δασκάλους. Σπούδασε αστρονομία, μαθηματικά, ιατρική. «Κατόρθωσε να περιλάβει στον νου του όλα τα είδη της γνώσεως με τόση ευκολία, με όση άλλοι δεν κατορθώνουν ούτε ένα είδος και με τόση βαθύτητα σαν να μην ασχολήθηκε με κανένα άλλο».

Ο Γρηγόριος, φύση στοχαστική και εσωτερική, έδειξε από τον πρώτο καιρό έφεση στη σπουδή. Αναζήτησε νέους ορίζοντες στη θεολογία, στη φιλοσοφία, στην ποίηση. Στην Αθήνα όπου συνδέθηκε με στενή φιλία με τον Βασίλειο σπούδασε ελληνική γλώσσα, φιλολογία, φιλοσοφία. Καθηγητές και μαθητές ήθελαν να τον κρατήσουν για πάντα στη σχολή. Έμεινε και δίδαξε μόνο έναν χρόνο. Σαν καθηγητής αναδείχθηκε φλογερός και μεταδοτικός.

Η πρώτη γνωριμία του Ιωάννη με τα γράμματα φανέρωσε τα σπάνια χαρίσματά του. Η επίδοσή του στην ελληνική και λατινική φιλολογία, την ιστορία και όλα τα εγκύκλια μαθήματα ήταν εξαιρετική. Στα 14 του χρόνια μπήκε στη μεγάλη σχολή των ρητόρων και των φιλοσόφων της Αντιόχειας. Η Αντιόχεια ήταν τότε ένα από τα σπουδαιότερα ρητορικά κέντρα του κόσμου. Μόλις 20 χρονών ο Ιωάννης ανεβαίνει για πρώτη φορά στο βήμα σαν συνήγορος δικηγόρος. Η ευφράδειά του και τα επιχειρήματά του καταπλήσσουν όλους.

Δόξα κοσμική στεφάνωσε και τους τρεις. Τους ρήτορες Βασίλειο και Ιωάννη χειροκροτούσαν στα δικαστήρια οι ακροατές και τον Γρηγόριο στο πανεπιστήμιο της Αθήνας, θαύμαζαν καθηγητές και μαθητές. Και οι τρεις όμως αναζήτησαν το νόημα της ζωής στην έρημο.

Ο Βασίλειος επισκέφτηκε τα μεγάλα μοναστήρια της Αιγύπτου, Παλαιστίνης και Μεσοποταμίας.  Θαύμασε τους μοναχούς για την εγκράτειά τους, την πολύωρη αγρυπνία, τις προσευχές τους.

Έπειτα από δυο χρόνια επιστρέφει στην πατρίδα του και αποσύρεται σε ένα ερημητήριο του Πόντου, κοντά στον Ίρι ποταμό. Ζει με χόρτα, ξερό ψωμί και ξίδι. «Στην ερημιά, γράφει, τα  πάθη κατευνάζονται επειδή ο ησυχαστής ούτε της γλώσσας κατάχρηση κάνει, ούτε τα μάτια του σκανδαλίζονται ούτε τα αυτιά του ακούνε  άπρεπα τραγούδια».

Εκεί, στο ησυχαστήριο του Πόντου, τον συναντά αργότερα και ο φίλος του Γρηγόριος. Μαζί μελετούν την Αγία Γραφή και τα έργα των πρώτων πατέρων της εκκλησίας. Συγγράφουν μαζί τη Φιλοκαλία, Ανθολόγιο Πατερικών Κειμένων. Αφοσιώνονται στην άσκηση και στην προσευχή.

Ο Ιωάννης, μετά τον θάνατο της χήρας μητέρας του, αναχωρεί για την έρημο αφού πρώτα αποδεσμεύεται από κάθε τι γήινο και υλικό. Ασημένια σερβίτσια, χρυσά νομίσματα, πλούσια χαλιά, μεγαλοπρεπή μέγαρα που αποτελούν την περιουσία του γίνονται χρήματα που μοιράζονται στους φτωχούς.

Έξι χρόνια στην έρημο με προσευχές  και εργασία ολημερίς. Μελέτη Αγίας Γραφής και αντιγραφή των ιερών βιβλίων. Για τροφή ψωμί, λίγο λάδι κάπου κάπου, και όσπρια. Έξι χρόνια σε σιωπή και περισυλλογή. Έτσι ετοιμάστηκε ο λειτουργός του Θεού, ο μαχητής της πίστης, ο προστάτης των αδικημένων.

Και οι τρεις γίνονται κληρικοί: Διάκονοι, ιερείς, επίσκοποι. Υπηρετούν την εκκλησία που τον τέταρτο αιώνα σπαράσσεται από αιρέσεις. Στρέφονται, οι αιρετικοί κατά του Ιησού Χριστού και του Αγίου Πνεύματος.

Η διδασκαλία των Τριών Ιεραρχών για τον τριαδικό Θεό είναι ξεκάθαρη. Ο Βασίλειος δεν δειλιάζει με κίνδυνο της ζωής του μπροστά στον αιρετικό αυτοκράτορα Ουάλη να υποστηρίξει την ορθόδοξη πίστη του.

Ο Γρηγόριος, το έτος 379, πηγαίνει στην Κωνσταντινούπολη. Ούτε μια εκκλησία δεν είχε μείνει στα χέρια των ορθοδόξων. Με τους περίφημους  θεολογικούς του λόγους βροντοφωνάζει ότι ο Ιησούς Χριστός είναι Υιός του Θεού και το Άγιο Πνεύμα είναι το τρίτο πρόσωπο της Αγίας Τριάδος. Λιθοβολείται από τους αιρετικούς την ώρα που βαφτίζει κατηχούμενους αλλά δεν υποχωρεί, μάλιστα συγχωρεί εκείνους που τον λιθοβολούν. Η καλύτερη εκδίκηση είναι να σωθούν εκείνοι που τον αδίκησαν. Στον λόγο του «Περί Υιού» γράφει: «Ο κύριος γεννήθηκε σαν άνθρωπος αλλά είχε γεννηθεί άχρονα ως Θεός από τον Πατέρα. Γεννήθηκε μεν από γυναίκα αλλά και παρθένο. Απάτωρ εδώ, αλλά και αμήτωρ εκεί…

Πλάγιασε στην ταπεινή φάτνη αλλά δοξάστηκε από αγγέλους και από αστέρι μηνύθηκε και από μάγους προσκυνήθηκε… Βαφτίστηκε μεν σαν άνθρωπος αλλά συγχώρεσε τις αμαρτίες των ανθρώπων σαν Θεός … Πωλείται τριάντα αργύρια αλλά εξαγοράζει τον κόσμο με τη μεγαλύτερη τιμή, το ίδιο του το αίμα. …Το άγιό Του σώμα γεμίζει πληγές, αλλά θεραπεύει κάθε αρρώστια και κάθε αδυναμία. Πεθαίνει και με τον θάνατό του ζωοποιεί και καταργεί τον θάνατο. Θάπτεται σαν νεκρός αλλά ανασταίνεται σαν αθάνατος».

Δίκαια δόθηκε στον Γρηγόριο ο τίτλος Θεολόγος. Μιλώντας για τον Θεό νομίζεις πως στέκεται κάτω από τον θρόνο του παντοδύναμου κατοπτεύοντας όσο είναι δυνατό σε θνητό άνθρωπο το μυστήριο της Αγίας Τριάδος. Ο αγώνας για να κρατηθεί ανόθευτη η πίστη είναι για τους Τρεις Ιεράρχες πρωταρχικός. Παράλληλα όμως με τη διδασκαλία τους επιδιώκουν τον αγιασμό των πιστών. Για τούτο χρειάζεται κάθαρση και εσωτερική  αλλοίωση.

Ο Μέγας Βασίλειος ζητά από τον λαό να πολεμάει τον εγωισμό, το μίσος και τον φθόνο. «Όπως η σκουριά κατατρώει το σίδερο  έτσι και ο φθόνος κατατρώει την ψυχή».

«Και ο θυμός κάνει δυστυχισμένο τον άνθρωπο. Χάνει ο θυμώδης τη ειρήνη του. Αναστατώνεται, πάσχει. Εξαιτίας του θυμού γίνονται οι γλώσσες αχαλίνωτες και τα  στόματα απύλωτα. Τα χέρια ασυγκράτητα. Βρισιές, βλαστήμιες, κακολογίες και άλλα πολλά είναι αποτελέσματα που γεννά ο θυμός και η οργή».

Στην ομιλία του «Πρόσεχε Σεαυτώ» τονίζει την ανάγκη της αυτοεξέτασης: «Καθένας από εμάς προσέχει και εξετάζει τις ξένες υποθέσεις και τα ελαττώματα των άλλων με προθυμία και ευκολία πολύ μεγαλύτερη από τα δικά του… Μην αφήνεις τον νου σου να εξετάζει την αρρώστια του άλλου αλλά πρόσεχε τον εαυτό σου.

Δικαιοσύνη χωρίς προσωπική εντιμότητα και γνησιότητα είναι χίμαιρα. Δεν μπορεί κανείς να αποδώσει δικαιοσύνη και να γίνει εργάτης της , όταν δεν την έχει μέσα στην ψυχή του αλλά είναι ή με χρήματα διεφθαρμένος ή χαρίζεται σε φίλους ή αμύνεται με έχθρα. Στις ομιλίες του για τη μετάνοια ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος λέει: «Μη χάσεις το θάρρος σου και μην απογοητευτείς για τα αμαρτήματά σου».

Μετάνοια για τον Γρηγόριο είναι η στροφή προς τα καλύτερα.

Ο καθένας  σύμφωνα με τους τρεις Πατέρες μπορεί να ελπίζει για τον εαυτό του σε οποιοδήποτε επίπεδο κι αν βρίσκεται. Το ίδιο και για κάθε άλλον.

Η καλή αλλοίωση, η κίνηση μετάνοιας και καθαρισμού πραγματοποιείται μέσα στη ζωή της εκκλησίας η οποία συνεχίζει το έργο του Σωτήρα Χριστού. Η εσωτερική μεταμόρφωση δεν συντελείται με τη βία αλλά στα πλαίσια της ελευθερίας του ανθρώπου.

Και οι τρεις Πατέρες μόχθησαν για τον προσωπικό τους αγιασμό και με ασκητική ετοιμασία ελευθερώθηκαν από τη δύναμη των ανθρώπινων παθών. Ήταν ελεύθεροι από αγάπη για χρήματα, για δόξα, για άνεση, για δύναμη. Ελεύθεροι οι ίδιοι  ζήτησαν από λαό και άρχοντες να αποτινάξουν τα πάθη τους και ιδιαίτερα το πάθος της πλεονεξίας.

Ο Μέγας Βασίλειος ονομάζει λωποδύτη όχι μόνον αυτόν που απογυμνώνει κάποιον αλλά και εκείνον ο οποίος ενώ μπορεί να του προσφέρει ενδύματα  και συμπαράσταση, παραλείπει να το κάνει.

Εκείνο που επίμονα καυτηριάζουν δεν είναι μόνο το γεγονός του πλούτου αλλά και η διάθεση για πλουτισμό, η οποία συναντάται όχι μόνο στους πλουσίους αλλά και στους πτωχούς.

Συνιστούν την ελεημοσύνη. Γράφει ο Γρηγόριος: «Τι θα σκεφτούμε γι’ αυτούς τους φτωχούς και τι θα κάμουμε; Θα τους ρίξουμε μόνο μία ματιά και θα φύγουμε; Θα τους εγκαταλείψουμε σαν νεκρούς, σαν βρώμικους σαν να είναι ζώα; …. Μην περνάς δίπλα του σαν να μην τον είδες, μην τον αποστραφείς. Είναι κομμάτι του σώματός σου… και αν δεν έχεις τίποτα να δώσεις χύσε ένα δάκρυ συμπόνιας».

Και ο Χρυσόστομος: «Αν θέλετε να τιμήσετε τον Χριστό, τιμήστε Τον στο πρόσωπο των φτωχών. Σε τίποτα δεν ωφελεί η προσφορά μεταξιού και πολυτίμων μετάλλων στον ναό αν αφήσετε έξω τον Χριστό να υποφέρει από το ψύχος και τη γυμνότητα».

Οι ίδιοι τους πρόσφεραν όλο τον εαυτό τους στη υπηρεσία φτωχών πονεμένων αδικημένων.

Στη Βασιλειάδα, που έχτισε ο Βασίλειος, οι φτωχοί, οι άστεγοι, οι εγκαταλειμμένοι έβρισκαν το πτωχοκομείο τους, οι ξένοι και οδοιπόροι τον ξενώνα τους, οι γέροι το γηροκομείο τους, οι άρρωστοι το νοσοκομείο τους, οι πονεμένοι και διωγμένοι λεπροί το λεπροκομείο τους. Υπήρχαν διδακτήρια για τα ορφανά και φτωχά παιδιά, ειδικά εργαστήρια για να μαθαίνουν τέχνες και επαγγέλματα οι νέοι.

Ο Γρηγόριος επισκεπτόταν φτωχογειτονιές, έσκυβε στο προσκεφάλι των αρρώστων, φρόντιζε εγκαταλειμμένους.

Ο Χρυσόστομος έτρεφε στην Κωνσταντινούπολη καθημερινά 7000 φτωχούς.

Οι Τρεις Ιεράρχες,  δάσκαλοι οι ίδιοι, ασχολήθηκαν ιδιαίτερα με το λειτούργημα του δασκάλου και το δύσκολο έργο της διδασκαλίας.

«Ο παιδαγωγός εγκαίρως βλέπει τις ιδιαίτερες κλίσεις των παιδιών και τους υποδεικνύει τους κλάδους και τα επαγγέλματα που πρέπει να ακολουθήσουν. Ό,τι γίνεται σύμφωνα με τη φύση του ατόμου πετυχαίνει. Ενώ ό,τι είναι αντίθετο αποτυχαίνει». Γρηγόριος ο Θεολόγος.

«Ο δάσκαλος να προχωρεί από τα απλούστερα προς τα δυσκολότερα ….

Ταυτόχρονα ο δάσκαλος δε μιλάει για πολλά πράγματα, γιατί αλλιώτικα ο μαθητής θα κάνει ό,τι και το στομάχι: θα τα αποβάλει». Μέγας Βασίλειος.

    «Γνώρισμα του γενναίου δασκάλου είναι να ωφελεί τους μαθητές του και με τις προσευχές του». Μέγας Βασίλειος.

«Στους δασκάλους πρέπει να χορηγούμε με αφθονία τα αναγκαία υλικά αγαθά για να μην αποκάμνουν ούτε να απογοητεύονται ούτε να στερούνται τα μεγάλα λόγω της ασχολίας  τους  με τα μικρά. για να ασχολούνται με τα πνευματικά έργα και να μην κάνουν κανένα λόγο για τις βιοτικές τους ανάγκες». Ιωάννης Χρυσόστομος.

     Τι να πρωτοθαυμάσουμε από το έργο και τη διδασκαλία τους; Τι να υμνήσουμε πρώτα; Τους αγίους; Τους ηρωικούς μαχητές της πίστης; Τους κοινωνικούς εργάτες; Τους συγγραφείς; Τους δασκάλους;

Ο τέταρτος αιώνας στον οποίο έζησαν χάρη σε κείνους έγινε ο χρυσός αιώνας των χριστιανικών γραμμάτων. Απάντησαν με συνέπεια στα κοινωνικά αιτήματα των καιρών τους. Οι ιδέες τους που  έφεραν κοινωνική ανανέωση παραμένουν και σήμερα τολμηρές και επίκαιρες.

Σήμερα, η προσπάθεια για παγκοσμιοποίηση προωθεί το όραμα μιας παγκόσμιας κοινότητας που όμως ακυρώνεται από την τρομοκρατία.

Το κέρδος ζητά νέες χώρες να χτίσει τα εργοστάσιά του, ενώ άνεργοι αδερφοί μας βρίσκονται στον δρόμο.

Μικροί και μεγάλοι αποχαυνωμένοι από τα εικονικά πρότυπα της τηλεόρασης αφηνόμαστε σε μια εκμετάλλευση και καταλήστευση των επιθυμιών, των ιδεών και των αισθημάτων μας.

Οι ιδέες τους και η εφαρμοσμένη πρακτική των τριών Πατέρων είναι κάλεσμα προς μίμηση, ιδιαίτερα σήμερα για όλους μας, σε αληθινή και όχι εικονική πραγματικότητα, σε κοινωνία με τον Θεό και τους αδελφούς.

Και οι τρεις τους μαζί με όλους τους αγίους συνιστούν ζωντανό τμήμα της εκκλησίας. Μέσα στη μυστηριακή ζωή και στον λειτουργικό χρόνο οι άγιοι εξακολουθούν να ζουν και να ενεργούν. Οι πρεσβείες τους, η διδασκαλία τους, το έργο τους, η μυστηριακή παρουσία τους είναι για μας πυξίδα πορείας που μας οδηγεί στην αληθινή ζωή και στην αυτοπραγμάτωση. Αρκεί να υπάρξει η στροφή προς τα καλύτερα, κατά τον Άγιο Γρηγόριο τον Θεολόγο, η μετάνοια.

Δια πρεσβειών των Τριών Μεγάλων Ιεραρχών, Κύριε Ιησού Χριστέ ελέησον ημάς.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

nv-author-image

Θεόφιλος Παπαδόπουλος