ΕΠΙΚΑΙΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΘΕΣΕΙΣ
Την Δευτέρα 22 Δεκεμβρίου 2025, η ορχήστρα Banda Entopika, σε συναυλία στην Φλώρινα, τραγούδησε τα τραγούδια «Σόφκα» και «Έλα κέρκο» στα εντόπια, προσκαλεσμένη από μία από τις πολλές ομάδες Φλωρινιωτών που τηρούν το έθιμο της φωτιάς, και συγκεκριμένα της ομάδας «Φωτιά χαμάμ» (ονομάσθηκε έτσι γιατί η ομάδα είναι υπεύθυνη για την φωτιά στην πλατεία δίπλα από τα ερείπια του Τουρκικού χαμάμ της Φλώρινας).
Προκλήθηκαν πολλών ειδών αντιδράσεις, δημοσιεύματα και σχόλια και για αυτό επιβάλλεται προσέγγιση χωρίς οποιουδήποτε ιδεολογικού, κομματικού ή εθνοτικού τύπου παρωπίδες και χωρίς πρόθεση να κατηγορηθεί ή να υποστηριχθεί οποιοσδήποτε.
ΤΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ
Το πρώτο τραγούδι που ακούστηκε ήταν το «Σόφκα». Οι στίχοι του τραγουδιού, στα εντόπια, που ακούστηκαν στην συγκεκριμένη συναυλία, μεταφρασμένοι στα ελληνικά, είναι οι παρακάτω:
Σήκω, να πάμε, Σοφούλα, κόρη μου, στην πόλη Γουμένισσα.
Ωχ αμάν, αμάν, Σοφούλα, κόρη μου, στην πόλη Γουμένισσα.
Στην πόλη Γουμένισσα, Σοφούλα, κόρη μου, στον γιατρό.
Ωχ αμάν, αμάν, Σοφούλα, κόρη μου, στον Γκόνο Ρουσίν.
Αυτός να μας πει, Σοφούλα, κόρη μου, ποια είναι η αρρώστια σου.
Ωχ αμάν – αμάν, Σοφούλα, κόρη μου, ποια είναι η αρρώστια σου;
Το τραγούδι «Σόφκα» αναφέρεται σε ένα υπαρκτό πρόσωπο την Σοφία (Σόφκα στα εντόπια), από το χωριό Γρίβα, δίπλα στην Γουμένισσα της ΠΕ Κιλκίς, η οποία την περίοδο του μεσοπολέμου έμεινε έγκυος εκτός γάμου και ο συμπονετικός πατέρας της την πηγαίνει στο γιατρό Γεώργιο Ρουσίδη (Γκόνο Ρουσίν στα εντόπια) στην Γουμένισσα. Για την ιστορία αναφέρω ότι τελικά κράτησε το παιδί, παντρεύτηκε τον αγαπημένο της, και έκαναν πολλά παιδιά.
Όλα αυτά είναι τεκμηριωμένα σε ένα ντοκιμαντέρ που προβλήθηκε, σε πρώτη προβολή, σε αίθουσα Κινηματογράφου της πόλης των Γιαννιτσών εντελώς συμπωματικά την ίδια ημέρα με την επίμαχη συναυλία, την Δευτέρα 22 Δεκεμβρίου 2025,. Στο ντοκιμαντέρ μίλησαν στενοί συγγενείς της «Σόφκας», που επιβεβαίωσαν το γεγονός, έγινε κατανοητό ότι οι στίχοι, στην αρχή, τραγουδήθηκαν, σε πολλές παραλλαγές, ιδιωτικά σε συνάξεις γυναικών στα εντόπικα της περιοχής της Γουμένισσας, έπαιξαν μουσική οι απόγονοι κορυφαίου μουσικού της Γουμένισσας ο οποίος συνέθεσε την μουσική και μίλησαν οι διαμορφωτές των σημερινών βημάτων του χορού της «Σόφκας».
Ο γιατρός Γεώργιος Ρουσίδης, επίσης, είναι υπαρκτό πρόσωπο. Αναφέρεται ως Μακεδονομάχος Δωρητής στο Μεγάλο Συναξάρι – Αφανείς γηγενείς Μακεδονομάχοι της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών και ότι διετέλεσε και βουλευτής στο Ελληνικό κοινοβούλιο.
Το τραγούδι έχει και άλλους στίχους με λεπτομέρειες της συζήτησης πατέρα και κόρης τους οποίους δεν τραγούδησε η ορχήστρα, προφανώς για οικονομία χρόνου.
Το δεύτερο τραγούδι που ακούστηκε ήταν το «Έλα κέρκο» (και όχι το «Έλενο κέρκο») Οι στίχοι του τραγουδιού, στα εντόπια, που ακούστηκαν στην συγκεκριμένη συναυλία, μεταφρασμένοι στα ελληνικά, είναι οι παρακάτω:
Έλα, κόρη, να σου πω τι είδα εγώ στο όνειρό μου,
όταν ήμουν κόρη μου, μικρό κοριτσάκι.
Παίζαμε, γελούσαμε και με τα μάτια όρκο δίναμε,
για την αγάπη σκεφτόμασταν, στη βρύση Κυπραίου.
Όταν σηκώθηκα από το κρεβάτι και είδα πού βρισκόμουν,
βαριά σκέψη με πλάκωσε στην άθλια ξενιτιά.
Δώσε, Θεέ μου, να μπορέσω στο χωριό να γυρίσω,
με τις φίλες μου να δω την όμορφη (άσπρη) την εκκλησιά.
Το τραγούδι έχει και άλλο στίχο στον οποίον υπάρχει αναφορά στο χωριό Ακρίτας (Μπούφι όπως ονομαζόταν το σημερινό χωριό Ακρίτας Φλώρινας μέχρι το 1955). Όπως και στη «Σόφκα», όπου δεν αναφέρθηκε το χωριό Γρίβα στο οποίο κατοικούσε η «Σόφκα», έτσι και στο «Έλα κέρκο» η ορχήστρα, προφανώς, κράτησε τους στίχους με το βασικό νόημα του τραγουδιού και δεν τραγούδησε τους στίχους που προσδιόριζαν το χωριό καταγωγής της μάνας.
Το βίντεο του τραγουδιού με όλους τους στίχους μεταφρασμένους στα Ελληνικά, για να μην υπάρξουν αμφιβολίες στα λόγια, μπορείτε να το δείτε στην ηλ. διεύθυνση: https://www.youtube.com/watch?v=s0LNGGtycKM
Τα παραπάνω λόγια του τραγουδιού «Έλα κέρκο» αναφέρονται σε μία μάνα η οποία βρίσκεται στην ξενιτιά και θυμάται τα παιδικά της χρόνια στο χωριό εκδηλώνοντας της επιθυμία της να το επισκεφθεί και να δει την όμορφη άσπρη εκκλησία του. Η όμορφη εκκλησία που αναφέρεται, υπάρχει ακόμα στο χωριό, είναι του Αγίου Νικολάου και πράγματι είναι όλη βαμμένη άσπρη. Η βρύση υπάρχει, και αυτή, και φέρει το όνομα μίας οικογένειας του χωριού με το όνομα Κυπραίου.
Οι κάτοικοι του Ακρίτα (Μπούφι) ήταν βλαχόφωνοι αλλά με το πέρασμα του χρόνου και κυρίως κατά την διάρκεια της Τουρκοκρατίας, άρχισαν να μιλάνε μόνο τα εντόπια, όπως έγινε και σε πολλά άλλα χωριά της περιοχής αλλά και της Μακεδονίας ευρύτερα. Υπάρχουν αναφορές για συμμετοχή κατοίκων του Ακρίτα (Μπούφι) στην επανάσταση του 1821, στην Κρητική επανάσταση το 1866 και στον Μακεδονικό αγώνα, 1904-1908, με πιο γνωστό τον Κωνσταντίνο Χατζηπαπαβασίλη, που εντάχθηκε στο Ελληνικό ένοπλο σώμα του Καπετάν Βάρδα. Μετά την αποχώρηση της Βουλγαρικής Εκκλησίας από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, το 1870, ο παπάς του Μπούφι προσχώρησε στην Βουλγαρική Εκκλησία, για οικονομικούς κυρίως λόγους, παρασέρνοντας στον «Βουλγαρισμό» και πολλούς κατοίκους του Μπούφι, όπως έγινε και σε άλλα χωριά της περιοχής και της ευρύτερης Μακεδονίας. Πολλοί όμως δεν τον ακολούθησαν. Το 1903, μετά τα γεγονότα της ημέρας του Προφήτη ¨Ηλία, οι Τούρκοι κατέστρεψαν το χωριό, και πάρα πολλοί κάτοικοι αναγκάσθηκαν να μεταναστεύσουν σε ΗΠΑ, Καναδά και Αυστραλία.
Για επιβεβαίωση όλων των παραπάνω μπορεί οποιοσδήποτε να ενημερωθεί και να επιβεβαιώσει τις πηγές στις παρακάτω δύο αναφορές της Βικιπαίδειας:
https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CE%BA%CF%81%CE%AF%CF%84%CE%B1%CF%82_%CE%A6%CE%BB%CF%8E%CF%81%CE%B9%CE%BD%CE%B1%CF%82 (Για Ακρίτα Φλώρινας)
https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CF%89%CE%BD%CF%83%CF%84%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%AF%CE%BD%CE%BF%CF%82_%CE%A7%CE%B1%CF%84%CE%B6%CE%B7%CF%80%CE%B1%CF%80%CE%B1%CE%B2%CE%B1%CF%83%CE%AF%CE%BB%CE%B7%CF%82 (Για Κ. Χατζηπαπαβασίλης)
Πολλά δημοσιεύματα χαρακτήρισαν το «Έλα κέρκο» «κεκαλυμμένα αλυτρωτικό» τραγούδι επειδή, όπως ισχυρίζονται, δημιουργήθηκε από αυτονομιστικούς κύκλους μετά τον εμφύλιο, αφορά ανθρώπους που εξορίσθηκαν λόγω συμμετοχής στον εμφύλιο πόλεμο χωρίς να έχουν δικαίωμα επιστροφής και διότι σε ένα βίντεο υπάρχει μαζί με άλλα προπαγανδιστικά τραγούδια, χωρίς διευκρινίσεις ποια ήταν η γυναίκα και η ιστορία της, πότε γράφηκαν οι στίχοι, ποιος έγραψε την μουσική κλπ.
Τα ίδια δημοσιεύματα επιβεβαίωσαν ότι το «Έλα κέρκο» τραγουδήθηκε στο «σλαβικό ιδίωμα» της περιοχής, δηλαδή τα εντόπια, και όχι στα σκοπιανά και ότι αυτοί καθαυτοί οι στίχοι του δεν έχουν κανένα προπαγανδιστικό περιεχόμενο.
Κάθε νόμισμα έχει δύο όψεις. Ο κάθε ένας διαλέγει να συμπεριφερθεί ή ως μέλισσα ή ως μύγα. Με όλα τα παραπάνω ο κάθε ένας έχει τα δεδομένα για να κρίνει.
Εγώ δεν θα αναφέρω τίποτα που έχει σχέση με τα δυσάρεστα και τραγικά, για όλους τους Έλληνες, γεγονότα της περιόδου του εμφυλίου, που δίχασαν τους Έλληνες και ανάγκασαν να πολεμήσει αδελφός εναντίον αδελφού, αλλά θα παραμείνω στο συμφιλιωτικό πνεύμα του Κωνσταντίνου Καραμανλή, που νομιμοποίησε το Κομουνιστικό Κόμμα Ελλάδος, βασικό παράγοντα του εμφυλίου, και επέτρεψε στον Χ.Φλωράκη να εκπροσωπήσει στο Ελληνικό κοινοβούλιο μία μερίδα Ελλήνων και του Ανδρέα Παπανδρέου που επαναπάτρισε στην Ελλάδα τον αρχηγό του Στρατού του ΚΚΕ(ΔΣΕ), τον Μάρκο Βαφειάδη, και τον κήδεψε με την Ελληνική σημαία επάνω του.
Κανένα από τα δημοσιεύματα δεν ανέφερε κάτι προβληματικό για το τραγούδι «Σόφκα» και διαφορετικό από αυτά που έχω ήδη αναφέρει.
Συμπερασματικά από όλα τα προηγούμενα γίνεται φανερό ότι τα δύο τραγούδια «Σόφκα» και «Έλα κέρκο», ΔΕΝ έχουν προπαγανδιστικά λόγια, ΕΙΝΑΙ στα εντόπια της περιοχής τους και ΔΕΝ είναι στην επίσημη γλώσσα του γειτονικού κράτους.
ΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ
Πολύ χρήσιμο το ενδιαφέρον των ΜΜΕ για τα τραγούδια που ακούγονται, αλλά δεν πρέπει να γίνεται επιλεκτικά και περιστασιακά.
.1) Εντύπωση προκαλεί η επιλεκτική αντίδραση στο συγκεκριμένο γεγονός, και η μεγάλη δημοσιότητα, κατά μίας ορχήστρας που, στην συγκεκριμένη περίπτωση, ΔΕΝ έπαιξε τραγούδια με προπαγανδιστικό στίχο και ΔΕΝ τραγούδησε στα σκοπιανά, αλλά στα εντόπια,
ΕΝΩ εδώ και χρόνια, με ιδιαίτερη ένταση το περασμένο καλοκαίρι, αλλά ακόμα και τις αμέσως επόμενες ημέρες του συμβάντος, σε χωριά γύρω από την Φλώρινα, συγκεκριμένες ορχήστρες σε συγκεκριμένα πανηγύρια ΤΡΑΓΟΥΔΗΣΑΝ πραγματικά προπαγανδιστικά τραγούδια ΣΤΗΝ ΣΚΟΠΙΑΝΗ γλώσσα, ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙ ΚΑΝΕΝΑΣ.
Η παρακάτω ανάρτηση έχει τις μεταφράσεις στα ελληνικά 26 προπαγανδιστικών (ανθελληνικών, αλυτρωτικών, εμφυλιοπολεμικών) τραγουδιών που ακούγονται στα πανηγύρια ως δήθεν παραδοσιακά:
2) Εντύπωση προκαλεί που η πλειοψηφία των επικριτικών σχολίων βασίσθηκε σε ένα ΨΕΜΑ, ότι δηλαδή το δεύτερο τραγούδι, στο οποίο ζητήθηκε η διακοπή, ήταν το «Έλενο κέρκο» και όχι το «Έλα κέρκο» που τραγουδήθηκε πραγματικά. Η ίδια η ορχήστρα σε ανακοίνωσή της επιβεβαιώνει ότι τραγούδησε το «Έλα κέρκο» με βίντεο που δημοσίευσε και το οποίο μπορούν να το δουν όλοι στην διεύθυνση:
https://www.facebook.com/reel/1400439895135481
Το «Έλενο κέρκο» είναι ένα τραγούδι με αναφορά στην Βουλγαροκίνητη εξέγερση του Προφήτη Ηλία (Iliden), εθνική εορτή των Βουλγάρων και των Σκοπιανών και οι στίχοι του δεν έχουν καμία σχέση με τους στίχους του «Έλα κέρκο», όπως φαίνεται παρακάτω:
Λενίτσα, κόρη Λενίτσα, / Είσαι η μόνη για τη μάνα σου.
Γιατί στέκεσαι, κόρη μου, τι σκέφτεσαι; / Τι γράμμα γράφεις;
Σε ποιον, κόρη μου, σε ποιον / Θα στείλεις το γράμμα;
Θα το στείλω, μάνα μου, θα το στείλω / Στην πόλη Εντερνέ (Αδριανούπολη).
Εντερνέ, μάνα μου, Εντερνέ / Στον αδελφό μου τον Ίλια.
Να μου αγοράσει, μάνα μου, να μου αγοράσει / Ένα καπέλο.
Καπέλο, μάνα μου, καπέλο / Από τριακόσια γρόσια,
Για να το φοράω, μάνα μου, να το φοράω / Την ημέρα του Ίλιντεν
3) Εντύπωση προκαλεί το ότι, ακόμα και μετά τον θόρυβο που προκλήθηκε τον περασμένο Μάιο -Ιούνιο, από επώνυμη καταγγελία για πραγματικά προπαγανδιστικά τραγούδια από γνωστές ορχήστρες, τα τότε δημοσιεύματα ήταν ελάχιστα σε σύγκριση με τα τωρινά με αποτέλεσμα οι ορχήστρες να πάρουν θάρρος και να οργιάσουν στα πανηγύρια όλου του καλοκαιριού με σκοπιανό – προπαγανδιστικό στίχο, ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙ ΚΑΝΕΝΑΣ.
Δηλαδή, όλες τις προηγούμενες ημέρες κυνηγήθηκαν δύο τραγούδια με μη προπαγανδιστικά λόγια, στα εντόπια, και αφέθηκαν στο απυρόβλητο τα πραγματικά προπαγανδιστικά τραγούδια στα σκοπιανά.
Είναι σαν κάποιοι να μην αντιλαμβάνονται ότι άλλο είναι τα τραγούδια της καθημερινής ζωής στα εντόπια και άλλο είναι τα προπαγανδιστικά τραγούδια στην επίσημη γλώσσα του γειτονικού κράτους.
Όλα τα μέσα μαζικής ενημέρωσης που δημοσίευσαν κατ’ επανάληψη άρθρα για την Φλώρινα, άλλα με ιδεολογικές παρωπίδες και άλλα με ελλιπή έρευνα και διασταύρωση πληροφοριών, γιατί δεν έρχονται να κάνουν ρεπορτάζ σε εκδηλώσεις συγκεκριμένων χωριών με συγκεκριμένες ορχήστρες που παίζουν σχεδόν αποκλειστικά προπαγανδιστικά τραγούδια στα σκοπιανά, παρουσιάζοντάς τα ως δήθεν παραδοσιακά, για να καταλάβουν τί πραγματικά συμβαίνει;
ΤΑ ΕΝΤΟΠΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΣΚΟΠΙΑΝΑ
Ως ντόπιος γηγενής Μακεδόνας Έλληνας, με προπάππου και παππού «σλαβόφωνους» Μακεδονομάχους και με μακροχρόνια σχετικά προσωπικά βιώματα, οφείλω να διευκρινίσω τί είναι τα εντόπια και τί είναι τα Σκοπιανά:
Τα εντόπια:
.1) είναι σλαβογενείς τοπικές γλωσσικές εκφράσεις, (ούτε γλώσσα ούτε ιδίωμα αφού δεν έχουν δικό τους αλφάβητο)
.2) αναγκάσθηκαν να τα διαμορφώσουν και να τα μιλήσουν και Έλληνες της Μακεδονίας για να μπορέσουν να επιβιώσουν όταν κατά καιρούς υποτάσσονταν σε σλαβικές κρατικές δομές (Όπως αυτή του Βούλγαρου Σαμουήλ με πρωτεύουσα την Αχρίδα και αυτή του Σέρβου Στέφανου Δουσάν με διοικητικό κέντρο την Έδεσσα) και πολυεθνικές αυτοκρατορίες (όπως της Οθωμανικής με συνύπαρξη 500 ετών και ανάγκη επικοινωνίας Τούρκων, Βούλγαρων, Σέρβων, Βλάχων, εβραίων κλπ. Διευκρίνιση: Σε καμία Οθωμανική απογραφή δεν υπάρχουν «Μακεδόνες» τύπου Σκοπίων, υπάρχουν όμως Βούλγαροι και Σέρβοι).
.3) Διαμορφώθηκαν τοπικά, ανάλογα με την πληθυσμιακή σύνθεση της περιοχής ή του χωριού και για αυτό διαφέρουν αρκετά από περιοχή σε περιοχή, ακόμα και από χωριό σε χωριό. (πχ τα εντόπια της Φλώρινας έχουν επιρροές από το παλαιοσλαβικό ιδίωμα της περιοχής του Μοναστηριού (Bitola) και αυτά της Δράμας από τα βουλγάρικα)
.4) Ο πάρα πολύ μεγάλος αριθμός λέξεων με Ελληνική ρίζα, σε όλες τις παραλλαγές των εντόπιων από τόπο σε τόπο, επιβεβαιώνει ότι διαμορφώθηκαν και μιλήθηκαν ΚΑΙ από Έλληνες.
.5) έχουν διαφορετικά ονόματα από περιοχή σε περιοχή, (σλάβικα, βουλγάρικα, μακεδονικά, σλαβομακεδονικά, τουκάσνι, εντόπια, ντόπια, εντόπικα).
.6) δεν ταυτίζονται με τα Σκοπιανά δηλαδή την επίσημη γλώσσα του γειτονικού κράτους. (Στην εποχή μας γίνεται προσπάθεια να ταυτιστούν τα εντόπια με τα σκοπιανά για καθαρά πολιτικούς λόγους. Σε προγενέστερη εποχή έγινε προσπάθεια, και μάλιστα βίαιη, να ταυτιστούν τα εντόπια με τα Βουλγάρικα. Και στις δύο περιπτώσεις με τον ίδιο όμως αντικειμενικό σκοπό, σε πρώτη φάση να αμφισβητηθεί η Ελληνικότητά των γηγενών Μακεδόνων Ελλήνων που τα μιλούσαν και σε δεύτερη φάση η ένταξή τους σε κάποια από τις παραπάνω πληθυσμιακές ομάδες).
Βίντεο: Τα εντόπια https://www.youtube.com/watch?v=GsCfTTudRn0
Τα σκοπιανά:
.1) κατασκευάσθηκαν το 1945 από την επιτροπή Κολιζέφκι. (Είναι γεγονός που δεν μπορεί να αμφισβητηθεί γιατί υπάρχουν έγγραφα και φωτογραφίες, ότι τα Σκοπιανά κατασκευάσθηκαν και ονομάσθηκαν «Μακεδονικά» το 1945 με εντολή του Κομουνιστικού κόμματος Γιουγκοσλαβίας από μία επιτροπή με επικεφαλής τον Κολιζέφκι, που συστάθηκε για αυτόν και μόνο τον σκοπό).
.2) είναι σλάβικη γλώσσα (έχει σλαβικό αλφάβητο)
.3) εκ των πραγμάτων δεν έχουν καμία σχέση με τα πραγματικά Μακεδονικά δηλαδή την Μακεδονική διάλεκτο της Ελληνικής που μιλούσαν οι αρχαίοι Μακεδόνες. (οι σλάβοι εμφανίσθηκαν στην Μακεδονία 700 χρόνια μετά το τέλος του αρχαιοελληνικού Βασιλείου της Μακεδονίας).
.4) είναι ιστορικό λάθος να ονομάζονται «μακεδονικά» (Ομιλούνται σε ένα μικρό κομμάτι του γεωγραφικού χώρου της ιστορικής Μακεδονίας , ενώ η χρήση του δίνει παραπλανητική εντύπωση ότι ομιλούνται σε όλον τον γεωγραφικό χώρο της ιστορικής Μακεδονίας. Όσοι ισχυρίζονται ότι είναι «μακεδονικά» υπηρετούν πολιτικές σκοπιμότητες, που δυστυχώς η Συμφωνία των Πρεσπών νομιμοποίησε).
Άρθρο: Τα Σκοπιανά https://www.facebook.com/gioumatzidis.dimitrios/posts/pfbid02soK8NF7D9HqEfz7rBfCorvvHmBzVMu8JNW99XdWKMiHUxTxtTvFta1mxwJjfcBczl
ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΟΥ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΥ ΑΓΩΝΑ ΣΤΑ ΕΝΤΟΠΙΚΑ
Για να πεισθούν και οι πιο δύσπιστοι, ότι τα εντόπια μιλήθηκαν ΚΑΙ από γηγενείς Μακεδόνες Έλληνες, επιλέγω ανάμεσα σε πολλά άλλα:
.α) ένα τραγούδι, στα εντόπια, για τον Παύλο Μελά, με τους παρακάτω στίχους, το οποίο μπορείτε να ακούσετε στην διεύθυνση: https://www.youtube.com/watch?v=CvZmkm9-QaE
Παύλε βρε Παύλε, Παύλε Καπετάντσε. Παύλε βρε Παύλε, Παύλε καπετάνιε.
Ντέκα κι οστάβις τβόιτα στάρα μάικα; Πού θα αφήσεις τη γριά σου τη μάνα;
Γιάς νέμαμ μάικα. Εγώ δεν έχω μάνα.
Μόιτα μάικα στάρα μι πλάνινα. Η δικιά μου η μάνα είναι το γέρικο βουνό.
Παύλε βρε Παύλε, Παύλε Καπετάντσε. Παύλε βρε Παύλε, Παύλε καπετάνιε.
Ντέγκα κι οστάβις τβόιτο στάρα τάτκο; Πού θα αφήσεις τον γέρο πατέρα σου;
Γιάς νέμαμ τάτκο. Εγώ δεν έχω πατέρα
Μόικο τάτκο σίρνο κο πόλε. Πατέρας μου είναι ο ανοιχτός κάμπος.
Παύλε βρε Παύλε, Παύλε Καπετάντσε. Παύλε βρε Παύλε, Παύλε καπετάνιε.
Ντέκα κι οστάβις τβόιτα μλάντα ζένα; Πού θα αφήσεις τη νέα σου γυναίκα;
Γιάς νέμαμ ζένα, Εγώ δεν έχω γυναίκα.
Μόιτα ζένα τένκα μαλινχέρα. Η δική μου γυναίκα είναι το λεπτό μάλινχερ.
Παύλε βρε Παύλε, Παύλε Καπετάντσε. Παύλε βρε Παύλε, Παύλε καπετάνιε.
Ντέκα κι οστάβις τβόιτι γκρόμπλι ντέτσα; Πού θα αφήσεις τα μικρά παιδιά σου;
Γιάς νέμαμ ντέτσα. Εγώ δεν έχω παιδιά.
Μόιτι ντέτσα γκρόμπλι πατρούνε Δικά μου παιδιά είναι τα μικρά μου φυσίγγια.
β) ένα τραγούδι, στα εντόπια, για τον Μακεδονομάχο Καπετάν Ρακοβίτη (Παύλο Ηλία Νικολαΐδη) από το Κρατερό (Ράκοβο) Φλώρινας, που μπορείτε να ακούσετε στην διεύθυνση: https://youtu.be/_IRMbQ-dVCg?si=IwxaWGr1bZ0fXW7a εκτελεσμένο από την ορχήστρα «Αντίκρυ».
και .γ) το μοιρολόι στα εντόπια για τον Καπετάν Άγρα, (Σαράντο Αγαπηνό από τους Γαργαλιάνους Μεσσηνίας), δημιούργημα των γυναικών του χωριού Άγρα (Βλαδόβου) Εδέσσης.
Νέμας μάικα, ζλάτνο τσέτνο, (Δεν έχεις μάνα, γλυκό παιδί,
να τα πλάτσι. για να σε κλάψει.)
Νέμας σέστρα, ντα τα ζάλια. (Δεν έχεις αδερφή, να σε πενθήσει)
Κάκβα ιζλαζάγια; (Πώς σε ξεγέλασαν;)
Κάκβα ντονισέα ντα (Πώς σ’ έφεραν εδώ
βα ουμπέσατ να ουρέχουτ; και σε κρέμασαν στην καρυδιά;)
Ντα βα ντόνσατ να τσούζντι μέστου, (Να σε φέρουν σε ξένη γη,
τσούζντι μάικι ντα πλάκατ, ξένες μάνες να σε κλάψουν,
τσούιντι σέστρι ντα βα ρέντατ. ξένες αδερφές να σε μοιρολογήσουν)
Σε όλες τις παραπάνω περιπτώσεις Έλληνες της Μακεδονίας, προφανώς επειδή δεν ήξεραν καλά ή καθόλου Ελληνικά, εκφράστηκαν στα εντόπια της περιοχής τους, υμνώντας ή μοιρολογώντας, καπετάνιους των Ελληνικών ανταρτικών ομάδων κατά την διάρκεια του Μακεδονικού Αγώνα, αποδεικνύοντας την Ελληνική ψυχή τους.
Έδεσσα 14 Ιανουαρίου 2026
