O όρος καρκίνος είναι ελληνικός, και πρώτοι οι αρχαίοι Έλληνες ήταν αυτοί που περιέγραψαν την ασθένεια. Πρώτος ο Ιπποκράτης παρατήρησε και κατέγραψε: «Γυναικί εν Αβδήροισι καρκίνωμα εγένετο περί το στήθος και δια της θηλής έρρεεν ιχώρ ύφαιμος, επιληφθείσης δε της ρύσιος απέθανεν».
Ο Ιπποκράτης πρώτη φορά έδωσε στην ασθένεια το όνομα καρκίνος, γιατί, όπως στο ζώο καρκίνο (κάβουρα) τα πόδια του είναι εκατέρωθεν του σώματός του, κατά τον ίδιο τρόπο στον μαστό της γυναικός από τον παρά φύσιν όγκο οι φλέβες είναι διογκωμένες και καταφανείς, που παρομοιάζονταν με τα πόδια του καβουριού. Και έκτοτε οι όροι “καρκίνος” και “καρκίνωμα” γενικεύθηκαν για όλες τις νεοπλασίες του σώματος.
O Ηρόδοτος, στο έργο του “Ιστορίαι”, καταγράφει την ασθένεια της Άτοσσας της Περσίας (σύζυγος του Δαρείου Α’, και ο κεντρικός χαρακτήρας του Αισχύλου στην τραγωδία του “Πέρσες”). Η Άτοσσα, λοιπόν, παρατήρησε ένα εξόγκωμα (“φύμα”) στο μαστό της, το οποίο αιμοραγούσε, και στο οποίο αποδίδεται ο θάνατός της.
Οι αρχαίοι Έλληνες, όπως και οι Αιγύπτιοι, πίστευαν ότι ο πόνος κι η ασθένεια ήταν ένα είδος τιμωρίας για την παράβαση των ηθικών νόμων και ότι είχε παιδαγωγικό και εξιλεωτικό χαρακτήρα. Αυτή η παθητική-μοιρολατρική αντιμετώπιση των ασθενειών γινόταν μέχρι και τον Ασκληπιό.
Ο Ιπποκράτης ήταν ο θεμελιωτής της ορθολογικής ιατρικής και κατάφερε να την απαλλάξει από τα μεταφυσικά στοιχεία, τις προλήψεις, τις προκαταλήψεις, τις αγυρτείες και τις δεισιδαιμονίες της εποχής. Απέρριψε τη δοξασία πως η προέλευση των νόσων είναι επειδή το ήθελαν οι θεοί. Πέτυχε το αρμονικό συνταίριασμα της ανθρωποκεντρικής επιστήμης με την ιατρική τέχνη και τον φιλοσοφικό στοχασμό, ταυτίζοντας την επαγγελματική της άσκηση με ηθικοδεοντολογικές αρχές.
Σύμφωνα με τη θεωρία του Ιπποκράτη το ανθρώπινο σώμα αποτελείται από 4 ζωογόνους χυμούς: αίμα, φλέγμα, κίτρινη χολή και μέλαινα χολή. Για να υπάρχει υγεία/ευκρασία κατά τον Ιπποκράτη, έπρεπε να υπάρχει ισορροπία των τεσσάρων στοιχείων. Το 160 μ.Χ. περίπου, ο μεγάλος γιατρός του ελληνορωμαϊκού κόσμου, Κλαύδιος Γαληνός, επεκτείνοντας τη θεωρία του Ιπποκράτη, συνέδεσε την ανίατη τότε ασθένεια με την επικράτηση της μαύρης χολής: «…και μάλισθ’ ο καρκίνος υπό μελαγχολικού γίνεται χυμού», «Όσα μεν γαρ υπό μελαγχολικού σκιρρούται χυλού, καρκινώδη τε πάντα εστίν».
Υποστήριζε ότι ο καρκίνος είναι παγιδευμένη μέλαινα χολή, η οποία μην μπορώντας να αποδράσει από την περιοχή, πήζει και γίνεται συμπαγής μάζα. Ο Γαληνός είναι εισηγητής του όρου «όγκος», από τον οποίο αντλεί τη σύγχρονη ονομασία του -σε διεθνές επίπεδο- ο επιστημονικός κλάδος της Ογκολογίας.
Όγκος είναι ο ελληνικός όρος για τη μάζα, το φορτίο, το βάρος. Ο καρκίνος γίνεται αντιληπτός ως φορτίο που κουβαλά το σώμα. Ο Ρωμαίος ιατρός Aurelius Cornelius Celsus (1ος αιώνας μ.Χ.) χρησιμοποίησε τον ελληνικό όρο αλλά και τον όρο cancrum. Tέσσερις ήταν κατά τον Ιπποκράτη οι ζωογόνοι χυμοί ως δομικά στοιχεία της ζωής, τέσσερις είναι και οι βάσεις του DNA (A, T, C, G) που απαρτίζουν το γονιδίωμα κατά τη μοριακή Βιολογία.
Στην αρχαία ογκολογία δεν υπήρχε ο όρος “μετάσταση”.
Ο Σωρανός (1ος Αιώνας μ.Χ.) χρησιμοποιεί τον όρο «συμπάθεια» και «φυσική συμπάθεια» για την τάση μετάστασης του όγκου ενός οργάνου σε συγκεκριμένα όργανα (πχ μεταξύ μήτρας και μαστών).
Ο Λεωνίδης συνδέει με «συμπάθεια» τον καρκίνο του μαστού με τους «εν μασχάλαις βουβώνας». Ονομάζει δε την υποτροπή «ανάμνησιν» («εις ανάμνησιν γαρ άγει το πάθος»).
Ο Αρχιγένης [καθηγητής της Ιατρικής Σχολής Κωνσταντινουπόλεως (1809-1873)] υιοθετεί τη λέξη «σκιά πάθους» για να δηλώσει επινέμηση πέριξ ιστών.
Όσον αφορά τη θεραπευτική του καρκίνου στην αρχαιότητα… Ο Ιπποκράτης υποστήριζε ότι οι κρυπτοί (οι εν τω βάθει) καρκίνοι δεν πρέπει να χειρουργούνται: «τους εν τω βάθει του σώματος ουκ αεί θεραπεύειν αγωνιστικώς». Ο δε Γαληνός υποστήριζε πως η επέμβαση είναι επικίνδυνη όταν πλησίον των τομών και των καυτηριάσεων ευρίσκονται ζωτικά όργανα.
Για την αφαίρεση επιφανειακών όγκων ήταν ιδιαίτερα προσεκτικοί και λάμβαναν μέριμνα για τη ριζική τους εξαίρεση («μετά των ριζών εκτεμείν και καύσαι»).
Ο Αέτιος ο Αμιδηνός ήταν σπουδαίος γιατρός του 6ου αιώνα. Υπηρέτησε στη βασιλική αυλή ως αρχίατρος του αυτοκράτορα Ιουστινιανού Α΄. Έγραψε σπουδαίο ιατρικό έργο, σε 16 βιβλία, με τον τίτλο «ιατρικά εκκαίδεκα». Στα κεφάλαια ΜΒ’, ΜΔ’ και ΜΕ’ κάνει μία πλήρη περιγραφή μαστεκτομής, όπως τη διδάχτηκε από τον Αρχιγένη και το Λεωνίδη.
Αλλά και ο Παύλος Αιγινήτης ήταν σπουδαία ιατρική φυσιογνωμία του Βυζαντίου του 7ου αιώνα. Η “Χειρουργική” του Παύλου του Αιγινήτη ενσωματώθηκε από την 1/7/1607 στο υποχρεωτικό curiculum των φοιτητών του Πανεπιστημίου Sorbonne των Παρισίων και παρέμεινε ως βασικό εγχειρίδιο της χειρουργικής μέχρι την Γαλλική επανάσταση. Για τη χειρουργική θεραπεία των καρκινωμάτων πραγματοποιεί τομή πάνω από τον όγκο με νυστέρι και μετά με πυρακτωμένο σίδερο καίει τον όγκο. Έτσι δεν χρειάζεται να αφαιρεθεί το στήθος. Είναι κάτι ανάλογο με τον σημερινό τρόπο ογκεκτομής και ακτινοβολίας αλλά είναι πολύ πιο συντηρητικός. Επρόκειτο δηλαδή για μια περιορισμένη εκτομή (Βreast preserving tumor elimination).
Και… Η αυτοκράτειρα Θεοδώρα ήταν η πιο διάσημη ασθενής με καρκίνο του μαστού. Πέθανε, χάνοντας τη μάχη με τη νόσο, σε ηλικία μόλις 48 ετών.
https://www.facebook.com/100006607032421/posts/pfbid02qSSBxRM4xVZXfdTFVavmdLW3c1Hgrc9pL7sBwBa13XqWaaSJMfqkgjsofLLaMLf3l/
