Αρχική » Κοινοτισμός » «ΤΟ ΑΘΑΝΑΤΟ ΝΕΡΟ» / Κώστα Ρωμαίου

Κοινοτισμός

«ΤΟ ΑΘΑΝΑΤΟ ΝΕΡΟ» / Κώστα Ρωμαίου

Θεόφιλος Παπαδόπουλος

9 Ιουλίου, 2021

0

ΑποθήκευσηΑποθηκεύτηκεΚαταργήθηκε 0

Ἡ ἑλ­λη­νι­κὴ Λα­ο­γρα­φί­α, σὰ σύ­νο­λο μορ­φῶν καὶ ἐκ­δη­λώ­σε­ων τοῦ Λα­ϊ­κοῦ Πο­λι­τι­σμοῦ, μοιά­ζει μὲ ἕ­ναν πε­λώ­ριο κύ­βο, ποὺ ἔ­χει ἕξι τε­τρά­γω­νες ἐ­πι­φά­νει­ες.

Ἡ ἄ­νω ἐ­πι­φά­νεια τοῦ κύ­βου ἀν­τι­προ­σω­πεύ­ει τὴ Νε­ο­ελ­λη­νι­κὴ πραγ­μα­τι­κό­τη­τα. Ὅ­λος ὁ χῶ­ρος αὐ­τῆς τῆς ἐ­πι­φά­νειας ἀν­τι­στοι­χεῖ μὲ τὴ γε­ω­γρα­φι­κὴ ἔ­κτα­ση, πά­νω στὴν ὁ­ποί­α ἔ­χει ζή­σει καὶ κι­νη­θῆ συμ­πα­γὴς Ἑλ­λη­νι­σμός. Πε­ρι­λαμ­βά­νον­ται, συ­νε­πῶς, σ᾿ αὐ­τὴ τὴ γε­ω­γρα­φι­κὴ ἔ­κτα­ση ἡ ση­με­ρι­νὴ Ἑλ­λά­δα, ἡ Κύ­προς, καὶ ἀ­κό­μη με­γά­λες πε­ρι­ο­χὲς τῆς Μι­κρα­σί­ας καὶ τῆς λοι­πῆς Βαλ­κα­νι­κῆς. (…)

Μί­α σύν­το­μη ἀ­πα­ρίθ­μη­ση τῶν κύ­ρι­ων στρω­μά­των ἐ­πι­βάλ­λε­ται νὰ γί­νη: 1) Ἀρ­χί­ζει, πρώ­τη, ἡ ἐ­πο­χὴ τοῦ 1821 καὶ τῆς Τουρ­κο­κρα­τί­ας. 2) Ἔρ­χε­ται πιὸ κά­τω τὸ σπου­δαῖ­ο ἐ­δα­φο­λο­γι­κὸ στρῶ­μα μί­ας ὁ­λό­κλη­ρης χι­λι­ε­τη­ρί­δας καὶ πιὸ πο­λὺ ἀ­κό­μη. Πρό­κει­ται γιὰ τοὺς χρό­νους τῆς Βυ­ζαν­τι­νῆς αὐ­το­κρα­το­ρί­ας. 3) Συ­νέ­χεια πιὸ κά­τω ἀ­κο­λου­θοῦν οἱ Ρω­μαῖ­οι χρό­νοι, καὶ ἔ­πει­τα ἔρ­χε­ται ἡ κο­σμο­πο­λί­τι­κη Ἑλ­λη­νι­στι­κὴ ἐ­πο­χή, ὡς τὸ δη­μι­ουρ­γό της, τὸν Μέ­γα Ἀ­λέ­ξαν­δρο. 4) Καὶ πιὸ κά­τω ἔρ­χε­ται ἡ ἔν­δο­ξη Ἀρ­χαι­ό­τη­τα τῶν Κλα­σι­κῶν καὶ τῶν Ἀρ­χα­ϊ­κῶν χρό­νων, προ­χω­ρών­τας χρο­νι­κά, μέ­σα στὰ βά­θη τοῦ ἐ­θνι­κοῦ κύ­βου, ἕ­ως καὶ τὸν Ὅ­μη­ρο καὶ τὸν Ἡ­σί­ο­δο. Ἐ­δῶ, στὸν ὄ­γδο­ο αἰ­ῶνα πρὸ Χριστοῦ, τε­λει­ώ­νει ἡ γρα­πτὴ ἑλ­λη­νι­κὴ φι­λο­λο­γι­κὴ πα­ρά­δο­ση, τοὐλά­χι­στο ἡ γρα­πτὴ ἑλ­λη­νι­κὴ μὲ τὴ ση­με­ρι­νὴ πε­ρί­που μορ­φή της. (…)

Θὰ πε­ρί­με­νε κα­νεὶς νὰ τε­λει­ώ­νουν, ἐ­πὶ τέ­λους, στὸ χρο­νι­κὸ τοῦ­το ὁ­ρό­ση­μο, στὸν Ὅ­μη­ρο καὶ στὸν Ἡ­σί­ο­δο τοῦ 800 πρὸ Χρι­στοῦ, τὰ ἀρ­χα­ϊ­κώ­τε­ρα ἐ­δα­φο­λο­γι­κὰ στρώ­μα­τα τοῦ Νε­ο­ελ­λη­νι­κοῦ λα­ϊ­κοῦ πο­λι­τι­σμοῦ. Ἀλ­λὰ προ­σω­πι­κὰ πι­στεύ­ω–καὶ τὸ πι­στεύ­ω ἀ­πὸ χρό­νια καὶ μὲ πί­στη ἀ­με­τα­κί­νη­τη– ὅ­τι δὲν συμ­βαί­νει ἕ­να τέ­τοι­ο. Ὑ­πάρ­χουν ἀ­κό­μη, μέ­σα στὰ βά­θη τοῦ πε­λώ­ριου κύ­βου, καὶ ἄλ­λα δύ­ο ἢ τρί­α βα­θύ­τε­ρα στρώ­μα­τα, ποὺ ἴ­σως ἀ­πο­δει­χθοῦν πο­λυ­τι­μό­τα­τα γιὰ τὴν ἑλ­λη­νι­κὴ Λα­ο­γρα­φί­α, ἀρ­κεῖ νὰ πραγ­μα­το­ποι­η­θῆ καὶ σ᾿ αὐ­τὰ ἡ κα­τάλ­λη­λη ἐ­πι­στη­μο­νι­κὴ δι­ε­ρεύ­νη­ση, ἀ­κρι­βέ­στε­ρα ἡ δι­κή τους «λα­ο­γρα­φι­κὴ ἀ­να­σκα­φι­κὴ ἀ­πο­κά­λυ­ψη».

Ποι­ὰ εἶ­ναι αὐ­τὰ τὰ δύ­ο ἢ τρί­α στρώ­μα­τα; Εἶ­ναι, πρῶ­το, τὸ Μυ­κη­να­ϊ­κό, κυ­ρί­ως τῶν ἐ­τῶν 1500 ἕ­ως 1100 πρὸ Χρι­στοῦ. Εἶ­ναι, ἔ­πει­τα, πιὸ ἀρ­χαι­ό­τε­ρο ἀ­κό­μη, τὸ πε­ρί­φη­μο Μι­νω­ϊ­κὸ τῆς Κρή­της. Καὶ τε­λευ­ταῖ­ο, κά­τω–κά­τω στὸν πυθ­μέ­να τοῦ με­γά­λου κύ­βου, σὰν πε­λώ­ρια καὶ «ἑ­νια­ία βά­ση» ὅ­λου τοῦ ἐ­θνι­κοῦ βί­ου, βρί­σκε­ται τὸ Νε­ο­λι­θι­κὸ στρῶ­μα τῆς τρί­της καὶ τέ­ταρ­της, ἀ­κό­μη καὶ τῆς πέμ­πτης καὶ ἕ­κτης πρὸ Χρι­στοῦ χι­λι­ε­τη­ρί­δας. (…)

Ὁ «κύ­βος» τῆς Ἐθνι­κῆς πα­ρά­δο­σης εἶ­ναι, ὅ­πως εἴ­δα­με, πλα­τὺς στὴν ἐ­πι­φά­νεια, δη­λα­δὴ στὴ γε­ω­γρα­φι­κή του ἔ­κτα­ση, ἀλ­λὰ καὶ εἶ­ναι ἀ­πί­στευ­τα βα­θὺς ὡς πρὸς τὴ χρο­νο­λο­γι­κὴ κα­τα­γω­γή του. Κά­τω ἀ­πὸ τὴν κεν­τρι­κὴ εὑ­ρύ­χω­ρη αὐ­λὴ τοῦ ἀ­να­κτό­ρου τῆς Κνω­σσοῦ βρί­σκον­ται, στὸ βά­θος της, καὶ τὰ ση­μεῖ­α ἐ­κεῖ­να, ὅ­που ἔ­χουν ἀ­πο­κα­λυ­φθῆ με­ρι­κὰ πο­λύ­τι­μα Νε­ο­λι­θι­κὰ εὑρή­μα­τα. Ἀ­πὸ ἐ­δῶ καὶ πέ­ρα ἀρ­χί­ζουν με­ρι­κὰ σπου­δαῖ­α ἐ­ρω­τή­μα­τα: 1) Μπο­ροῦν, μή­πως, αὐ­τὰ τὰ εὑ­ρή­μα­τα, ὅ­πως καὶ τό­σα ἄλ­λα Νε­ο­λι­θι­κὰ τῶν προ­ϊ­στο­ρι­κῶν τά­φων τῆς Με­σα­ρᾶς τῆς Κρή­της, νὰ φω­τί­σουν τὰ σκο­τει­νὰ προ­βλή­μα­τα τῆς νε­ο­ελ­λη­νι­κῆς Λα­ο­γρα­φί­ας; 2) Μπο­ρεῖ, μή­πως, σὲ ἀν­τί­στρο­φη τά­ξη πο­ρεί­ας, καὶ ἐ­κεῖ­να τὰ Νε­ο­λι­θι­κὰ νὰ φω­τι­σθοῦν–ἔ­πει­τα ἀ­πὸ τό­σες χι­λιά­δες χρό­νια–ἀ­πὸ τὴ νε­ο­ελ­λη­νι­κὴ Λα­ο­γρα­φί­α; 3) Ἤ, μή­πως μπο­ροῦν νὰ συμ­βοῦν συγ­χρό­νως καὶ τὰ δύ­ο αὐ­τὰ φαι­νό­με­να; Σ᾿ αὐ­τὴ δη­λα­δὴ τὴν τε­λευ­ταί­α πε­ρί­πτω­ση ἐν­δέ­χε­ται νὰ μᾶς ἀ­πο­κα­λυ­φθοῦν με­ρι­κὰ με­γά­λα καὶ συγ­κλο­νι­στι­κὰ «μυ­στι­κά», ποὺ ὅ­μως ἐ­ξα­κο­λου­θοῦν νὰ κρύ­βον­ται ζη­λό­τυ­πα κά­τω ἢ ἀ­νά­με­σα στὰ ἐ­ρεί­πια τῆς Κνωσ­σοῦ, καὶ τῆς Φαι­στοῦ, καὶ τῆς Πε­λο­πον­νη­σια­κῆς Λέρ­νας, ἢ καὶ ἀ­νά­με­σα στὰ τα­πει­νὰ εὑ­ρή­μα­τα τοῦ Θεσ­σα­λι­κοῦ Δι­μη­νιοῦ καὶ τοῦ Σέ­σκλου, ἢ τῆς Μα­κε­δο­νι­κῆς Νέ­ας Νι­κο­μή­δειας. 4) Καὶ ἕ­να τε­λευ­ταῖ­ο ἐ­ρώ­τη­μα: Μπο­ροῦν ὅ­λα αὐ­τά, πό­τε χω­ρι­στὰ τὸ κα­θέ­να, καὶ πό­τε ὅ­λα μα­ζί, νὰ μᾶς φω­τί­σουν–ἐ­πὶ τέ­λους–τὴν ἀ­δι­α­πέ­ρα­στη ὡς τώ­ρα ὁ­μί­χλη τῶν ἀρ­χαι­ο­τά­των ἑλ­λη­νι­κῶν μύ­θων.

Ἀθήνα 1973